PRAME (Preferentially Expressed Antigen in Melanoma), melanositik lezyonların değerlendirilmesinde kullanılan yardımcı bir immünohistokimyasal belirteçtir. Morfolojik olarak kuşkulu bir lezyonda yaygın nükleer boyanma melanom lehine destek sağlar. Bununla birlikte, bazı melanomlar negatif kalabilir; bazı benign melanositik lezyonlar da boyanabilir. Bu nedenle sonuç, H&E bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır. [1]
Boyayı değerlendirirken
Tanısal değerlendirmede lezyon hücrelerindeki nükleer boyanma esas alınır. Sitoplazmik sinyal aynı anlamı taşımaz. Boyanmanın hangi hücrelerde bulunduğu, ne kadar yaygın olduğu ve şiddeti ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Sık kullanılan bir yaklaşım, lezyon hücrelerinin %75’inden fazlasında nükleer boyanmayı yaygın pozitiflik olarak kabul etmektir. Bu, bütün lezyon tiplerinde geçerli bir malignite sınırı değildir. Eşik ve skorlama yöntemleri çalışmalar arasında değişebilir; sınırda sonuçlar laboratuvarın doğrulanmış protokolü ve morfolojiyle birlikte ele alınmalıdır. [1,2]
Pratik raporlama önerisi: Yalnızca “PRAME pozitif” yazmak yerine, boyanan hücre grubunu, yaklaşık nükleer boyanma oranını ve dağılımını belirtmek yorumun anlaşılmasını kolaylaştırır. Özellikle sınırda lezyonlarda gözlemciler arasında değerlendirme farklılıkları bildirilmektedir. [2]
Melanom–nevüs ayrımında kullanım
Morfolojik olarak melanom düşünülen bir lezyonda yaygın PRAME ekspresyonu tanısal güveni artırabilir. Ancak fokal boyanma tek başına malignite göstergesi değildir; negatiflik de kuşkulu morfolojiyi geçersiz kılmaz. [1]
Özellikle küçük, lentiginöz büyüme gösteren ve güneş hasarlı deride bulunan nevüslerde dikkat gerekir. Benign bir lezyondaki PRAME pozitifliği, atipinin olduğundan ağır yorumlanmasına yol açabilir. 2025 tarihli bir çalışma bu yorumlama riskini ortaya koymuştur. Pratikte H&E üzerinden ön değerlendirmeyi yaptıktan sonra boyanın bu değerlendirmeye ne kattığını tartmak yararlıdır. [3]
En önemli tanısal tuzaklar
Desmoplastik melanom: PRAME ekspresyonu sınırlı olabilir veya tamamen bulunmayabilir. Negatif sonuç tanıyı dışlamaz. Skar–desmoplastik melanom ayrımı ve desmoplastik melanomun cerrahi sınırı yalnız PRAME üzerinden değerlendirilmemelidir. H&E, hücre dağılımı ve uygun immünohistokimyasal panel birlikte ele alınır. [1,4]
Spitz spektrumundaki lezyonlar: Benign Spitz nevüslerinde yaygın pozitiflik, malign spitzoid lezyonlarda ise negatiflik görülebilir. PRAME bu grupta tek başına sınıflandırıcı değildir. Klinik bilgiler, morfoloji, diğer immünohistokimyasal bulgular ve gerektiğinde moleküler inceleme birlikte değerlendirilmelidir. [5]
Rekürren nevüs ve eski biyopsi alanı: PRAME ile boyanan hücreler melanositler yerine skardaki reaktif fibroblastlar olabilir. Özellikle dermal iğsi hücrelerdeki pozitifliği, H&E ve SOX10 gibi uygun belirteçlerle hücre kimliğini değerlendirmeden rezidü melanom olarak yorumlamamak gerekir. [4,6]
Güneş hasarlı deri: Lezyon dışındaki seyrek melanositlerde de nükleer boyanma görülebilir. Tek tük pozitif hücre, tek başına melanom veya cerrahi sınır tutulumu anlamına gelmez. [1]
Lentigo malignada cerrahi sınır
Ana lezyonun PRAME ekspresyonu biliniyorsa, boya lentigo malignanın yayılımını ve histolojik sınırını değerlendirmeye yardımcı olabilir. H&E ile birlikte, melanositlerin dağılımını gösteren SOX10 veya Melan-A boyalarıyla karşılaştırma yararlıdır. [7]
Sınırdaki hücrelerin yalnız boyanmasına değil; sitolojik özelliklerine, yoğunluğuna ve dağılımına da bakılmalıdır. Ana lezyon PRAME negatifse, sınırın da negatif olması temiz sınır lehine güvenilir ek kanıt oluşturmaz. Güneş hasarlı derideki izole pozitif melanositler ayrıca dikkate alınmalıdır. [1,7]
Lenf nodunda nevüs–metastaz ayrımı
Nodal nevüs ile melanom metastazı ayrımında PRAME katkı sağlayabilir. Özellikle aynı lenf nodunda iki farklı melanositik popülasyon bulunduğunda, morfolojik olarak kuşkulu hücrelerde yaygın boyanma yararlıdır. [8]
Yorum; hücrelerin sitolojisi, nod içindeki yerleşimi ve varsa primer tümörün boyanma örüntüsüyle birlikte yapılmalıdır. Primer ve metastatik melanomlarda negatiflik görülebildiğinden, noddaki PRAME negatif bir popülasyona yalnız bu nedenle nevüs denmemelidir. [1,8]
Melanom dışındaki pozitiflikler
PRAME, melanositik kökeni tek başına göstermez. Sinovyal sarkom, miksoid liposarkom, malign periferik sinir kılıfı tümörü ve çeşitli karsinomlarda pozitiflik görülebilir. Bazı olgularda boyanma güçlü ve yaygındır. Az diferansiye bir tümörde PRAME pozitifliği, uygun soy belirteçlerinden oluşan panelle birlikte değerlendirilmelidir. [9,10]
Jinekolojik patolojide endometrial ve bazı over karsinomları boyanabilir; benign proliferatif endometriumda da ekspresyon görülebilir. Bu dokularda pozitiflik tek başına melanom ya da malignite kanıtı değildir. [9]
Berrak hücreli sarkom ise çoğunlukla PRAME negatiftir. Melanomla örtüşen bir yumuşak doku tümöründe yaygın boyanma melanom lehine ek destek sağlayabilir. Ancak negatiflik berrak hücreli sarkom tanısı koydurmaz; uygun olgularda moleküler doğrulama gerekir. 2026 tarihli bir çalışma da bu yardımcı kullanımı desteklemektedir. [11]
Üveal melanomda farklı bir kullanım
Üveal melanomda PRAME’nin prognostik değerlendirmede de yeri vardır. Bu alandaki geniş, prospektif araştırmalardan biri 15 gen ekspresyon profili ile PRAME RNA ekspresyonunun birlikte değerlendirilmesini incelemiştir. Rutin PRAME immünohistokimyası ile bu moleküler test aynı yöntem değildir; sonuçları eşdeğer kabul edilmemelidir. [12]
Raporda kullanılabilecek kısa ifadeler
Aşağıdaki örnekler, gerçek boyanma bulgularına ve olgunun morfolojisine göre uyarlanmalıdır.
Yaygın boyanma için:
Lezyonu oluşturan melanositik hücrelerin yaklaşık %90’ında kuvvetli nükleer PRAME ekspresyonu izlenmiştir. Bulgular, morfolojik özelliklerle birlikte değerlendirildiğinde melanom tanısını desteklemektedir.
Fokal boyanma için:
Lezyonda fokal nükleer PRAME ekspresyonu izlenmiştir. Bu bulgu tek başına benign–malign ayrımı için yeterli değildir.
Negatif sonuç için:
Lezyon hücrelerinde nükleer PRAME ekspresyonu saptanmamıştır. Negatif sonuç melanom olasılığını tek başına dışlamaz.
Kaynaklar
- Lezcano C ve ark. PRAME Expression in Melanocytic Tumors. Am J Surg Pathol. 2018. PubMed
- Sullivan CM ve ark. The Need for Standardization of PRAME Immunohistochemistry in Melanocytic Neoplasms. Dermatopathology. 2025. PubMed
- Knittel RJ ve ark. Clinicopathologic Features of PRAME-Positive Common Melanocytic Nevi: A Case-Control Study. Am J Dermatopathol. 2025. PubMed
- Plotzke JM ve ark. PRAME expression is similar in scar and desmoplastic melanoma. J Cutan Pathol. 2022. PubMed
- Gerami P ve ark. PRAME Expression Correlates With Genomic Aberration and Malignant Diagnosis of Spitzoid Melanocytic Neoplasms. Am J Dermatopathol. 2022. PubMed
- Carraturo E ve ark. PRAME Immunohistochemical Expression in Recurrent/Traumatized Melanocytic Nevi and the Pitfall of Expression by Reactive Fibroblasts. Dermatol Pract Concept. 2025. PubMed
- Gradecki SE ve ark. PRAME immunohistochemistry as an adjunct for diagnosis and histological margin assessment in lentigo maligna. Histopathology. 2021. PubMed
- Lezcano C ve ark. Immunohistochemistry for PRAME in the Distinction of Nodal Nevi From Metastatic Melanoma. Am J Surg Pathol. 2020. PubMed
- Kaczorowski M ve ark. PRAME Expression in Cancer. A Systematic Immunohistochemical Study of >5800 Epithelial and Nonepithelial Tumors. Am J Surg Pathol. 2022. PubMed
- Cammareri C ve ark. PRAME immunohistochemistry in soft tissue tumors and mimics: a study of 350 cases highlighting its imperfect specificity but potentially useful diagnostic applications. Virchows Arch. 2023. PubMed
- Yaman B ve ark. PRAME as a Diagnostic Adjunct in Clear Cell Sarcoma. Appl Immunohistochem Mol Morphol. 2026. PubMed
- Harbour JW ve ark. 15-Gene Expression Profile and PRAME as Integrated Prognostic Test for Uveal Melanoma: First Report of Collaborative Ocular Oncology Group Study No. 2 (COOG2.1). J Clin Oncol. 2024. PubMed