Prostatın Adenoid Kistik (Bazal Hücreli) Karsinomu
Prostatın adenoid kistik (bazal hücreli) karsinomu, prostatın oldukça nadir görülen ve klasik asiner adenokarsinomdan farklı biyoloji gösteren malign epithelial tümörlerinden biridir. Çoğu olgu düşük veya normal serum PSA düzeyiyle, alt üriner sistem semptomları nedeniyle yapılan TURP materyallerinde saptanır.
Tanının temelini tek bir immünohistokimyasal belirteç değil, infiltratif basaloid morfoloji ile bazal hücre immünfenotipinin birlikte gösterilmesi oluşturur.
Histolojik görünüm
Tümör geniş bir morfolojik spektrum gösterebilir:
- Küçük, solid basaloid hücre yuvaları
- Periferik palizatlanma
- Kribriform veya adenoid kistik yapılar
- Tübüler yapılar ve ince hücre kordonları
- Lümenlerde ya da psödolümenlerde eozinofilik bazal membran benzeri materyal
- Bazal hücre hiperplazisini taklit eden alanlar
Bazal hücre hiperplazisine benzeyen alanların bulunması tanıyı güçleştirebilir. Bu nedenle malignite açısından en önemli bulgular sitolojik atipiden çok büyüme paternidir.
Karsinom lehine güçlü bulgular
- Benign prostat bezleri arasına düzensiz infiltrasyon
- Benign bezlerin çevresinde tümör yuvaları
- Desmoplastik stromal yanıt
- Kalın düz kas demetlerine infiltrasyon
- Perinöral veya vasküler invazyon
- Ekstraprostatik yayılım
- Büyük solid yuvalar
- Santral nekroz
- Artmış mitotik aktivite
Özellikle büyük solid yuvalar, nekroz ve yüksek proliferasyon indeksi daha agresif davranışla ilişkilidir.
p63 pozitifliği nasıl yorumlanmalı?
Prostat patolojisinde p63 çoğunlukla benign bazal hücre tabakasını göstermek amacıyla kullanılır. Ancak bazal hücreli karsinomda p63, doğrudan neoplastik hücrelerin diferansiyasyonunu gösterir.
Bu nedenle:
p63 pozitifliği, bir prostat lezyonunun otomatik olarak benign olduğu anlamına gelmez.
Bazal hücreli karsinomda p63 ve yüksek molekül ağırlıklı sitokeratinlerin boyanma paterni değişken olabilir:
- Tümör yuvasındaki çok sayıda basaloid hücre tabakası boyanabilir.
- Yalnızca periferdeki hücreler pozitif olabilir.
- Bazı tümörlerde yalnızca seyrek hücrelerde pozitiflik görülebilir.
- Büyük solid ve nekrotik alanlarda bazal belirteç ekspresyonu azalabilir.
Dolayısıyla negatif veya fokal p63 boyanması da tanıyı tamamen dışlamaz.
P63-negatif lüminal hücrelerin önemi
Tübüler ve adenoid kistik yapılarda dışta p63-pozitif basaloid hücreler, içte ise daha eozinofilik sitoplazmalı p63-negatif lüminal hücreler bulunabilir.
Bu iki hücreli görünüm bazal hücreli karsinomla uyumludur.
İç lüminal hücrelerin varlığı:
- Lezyonun benign olduğunu göstermez.
- Bazal hücre hiperplazisi tanısını zorunlu kılmaz.
- Bazal hücreli karsinomu dışlamaz.
Burada önemli olan, p63-pozitif hücrelerin yalnızca önceden var olan bir prostat bezinin rezidüel bazal tabakasını mı oluşturduğu, yoksa infiltratif tümör yuvasının neoplastik hücrelerini mi temsil ettiğidir.
İmmünohistokimya
Beklenen temel profil:
| Belirteç | Beklenen sonuç | Tanısal anlam |
|---|---|---|
| p63 | Genellikle pozitif | Bazal diferansiyasyonu destekler |
| 34βE12 / HMWCK | Genellikle pozitif | Bazal fenotipi destekler |
| CK5/6 | Genellikle pozitif | Bazal hücre diferansiyasyonunu destekler |
| BCL2 | Sıklıkla yaygın pozitif | Destekleyici ancak özgül değildir |
| PSA | Genellikle negatif veya zayıf | Asiner adenokarsinomdan ayrımı destekler |
| NKX3.1 | Negatif, zayıf veya lüminal hücrelerle sınırlı olabilir | Tek başına ayırıcı değildir |
| Ki-67 | Değişken | Yüksek indeks agresiflik lehinedir |
Hiçbir antikor tek başına tanı koydurucu değildir. Özellikle p63, morfolojiden bağımsız yorumlanmamalıdır.
Bazal hücre hiperplazisi ile ayrım
Bazal hücre hiperplazisi de p63, 34βE12 ve CK5/6 ile güçlü pozitiflik gösterebilir. Bu nedenle immünohistokimya iki lezyonu tek başına ayıramaz.
Bazal hücre hiperplazisi lehine:
- Lobüler veya nodüler dağılım
- Mevcut bez mimarisinin korunması
- Düzgün sınırlı proliferasyon
- Desmoplazinin olmaması
- Nekroz ve belirgin mitozun bulunmaması
- Düşük Ki-67
Bazal hücreli karsinom lehine:
- Düzensiz infiltratif büyüme
- Stromal desmoplazi
- Kas, sinir veya damar invazyonu
- Büyük solid yuvalar
- Nekroz
- Yüksek proliferasyon indeksi
Bu ayrımda en güvenilir ölçüt invazyonun gösterilmesidir.
Asiner adenokarsinom ve IDC-P ile ayrım
Klasik asiner adenokarsinomda tümör hücreleri genellikle p63 ve HMWCK negatiftir; PSA ve NKX3.1 ise çoğunlukla pozitiftir.
IDC-P’de p63-pozitif hücreler yalnızca genişlemiş duktus veya asinin çevresindeki rezidüel bazal tabakayı oluşturur. İntraduktal malign hücreler p63-negatiftir.
Bazal hücreli karsinomda ise p63-pozitif hücreler yalnızca çevresel bir tabaka değil, tümör kitlesinin önemli bölümünü oluşturabilir.
Nadir görülen aberran p63-pozitif asiner adenokarsinomlarda ise p63 ekspresyonu çoğunlukla lüminal tümör hücrelerinde izlenir; CK5/6 ve HMWCK negatifliği ayrımda yardımcı olabilir.
Pratik mesaj
Prostatta basaloid veya kribriform bir tümör görüldüğünde tanı yalnızca p63 pozitifliğine dayandırılmamalıdır.
En doğru yaklaşım:
- İnfiltratif büyümenin araştırılması
- p63, HMWCK ve CK5/6 ile bazal diferansiyasyonun gösterilmesi
- PSA ve NKX3.1 ile lüminal prostatik diferansiyasyonun değerlendirilmesi
- Bazal hücre hiperplazisi, IDC-P, asiner adenokarsinom ve urothelial karsinomun dışlanmasıdır
Prostat bazal hücreli karsinomunda tanıyı koyduran bulgu p63 pozitifliği değil; p63-pozitif basaloid hücrelerden oluşan infiltratif malign proliferasyondur.
Yararlanılan kaynaklar
- Ali TZ, Epstein JI. Basal Cell Carcinoma of the Prostate: A Clinicopathologic Study of 29 Cases. Am J Surg Pathol. 2007;31:697-705.
- Begnami MD, et al. Adenoid cystic/basal cell carcinoma of the prostate: review and update. Arch Pathol Lab Med. 2007;131:637-640.
- Chang K, et al. Basal cell carcinoma of the prostate: clinicopathologic analysis of three cases and review of the literature. World J Surg Oncol. 2013;11:193.
- Rebhan K, et al. Basal cell carcinoma of the prostate: case report and literature review. Curr Opin Urol. 2022;32:358-363.
- Taskovska M, et al. Basal Cell Carcinoma of the Prostate Misdiagnosed as High-Grade Urothelial Cancer. Res Rep Urol. 2023;15:187-192.