Prostat kanserinde prognoz değerlendirilirken Gleason skoru ve Grade Group uzun süredir temel parametrelerdir. Ancak son yıllarda aynı Grade Group içindeki tümörlerin aynı biyolojik davranışı göstermediği giderek daha net hale geldi.

Bu heterojenliği açıklayan morfolojik özelliklerden biri de kribriform büyüme ve özellikle intraduktal karsinom (IDC-P) varlığıdır.

Wang ve Miyamoto’nun 2026’da Pathology dergisinde yayımlanan çalışması bu tartışmayı daha ileri taşıyor ve oldukça çarpıcı bir soru soruyor:

Kribriform morfoloji gösteren IDC-P, klasik invaziv adenokarsinomdaki Gleason pattern 5’ten bile daha güçlü bir kötü prognostik belirteç olabilir mi?

Çalışmanın sonuçları bunun mümkün olabileceğini düşündürüyor.

IDC-P tam olarak nedir?

İntraduktal karsinom, malign prostat epitel hücrelerinin önceden var olan benign duktus veya asinüslerin içine yayılarak bu yapıları genişletmesiyle oluşur.

Tanısal olarak önemli özellik:

bazal hücre tabakasının en azından fokal olarak korunmasıdır.

Bu nedenle IDC-P morfolojik olarak invaziv kribriform karsinomdan ayrılabilir.

Ancak biyolojik açıdan IDC-P çoğu zaman ayrı bir “in situ prekürsör” değil, mevcut yüksek dereceli invaziv karsinomun duktuslar içine yayılımını temsil eder. IDC-P; yüksek tümör hacmi, yüksek grade ve ileri evre hastalıkla güçlü biçimde ilişkilidir.

Kribriform morfoloji neden önemli?

Kribriform yapı prostat adenokarsinomunda Gleason pattern 4 içinde değerlendirilir.

Fakat tüm pattern 4 morfolojileri eşit davranmaz.

Özellikle:

geniş kribriform yapılar,
invaziv kribriform karsinom,
IDC-P

daha olumsuz klinik sonuçlarla ilişkilendirilmiştir.

Grade Group 2 tümörler üzerinde yapılan çalışmalarda büyük kribriform alanların biyokimyasal rekürrens ve metastazla güçlü ilişki gösterdiği bildirilmiştir.

Bu nedenle artık yalnızca:

“Pattern 4 var mı?”

sorusundan ziyade:

“Pattern 4’ün hangi morfolojisi var?”

sorusu önem kazanıyor.

Yeni çalışma neyi karşılaştırdı?

Wang ve Miyamoto radikal prostatektomi materyallerinde iki özellikle ilgilendi:

Kribriform IDC-P

konvansiyonel adenokarsinom içindeki Gleason pattern 5.

Hastalar bu iki özelliğin bulunup bulunmamasına göre gruplandırıldı.

Önemli olarak çalışma, solid intraduktal büyüme veya komedonekroz içeren olguları dışarıda bıraktı.

Yani çalışma esas olarak kribriform morfolojinin kendi prognostik etkisini değerlendirmeye çalıştı.

En dikkat çekici sonuç

Sadece Gleason pattern 5 içeren fakat kribriform IDC-P bulunmayan tümörlerle karşılaştırıldığında:

kribriform IDC-P içeren ancak Gleason pattern 5 bulunmayan tümörlerde bile postoperatif biyokimyasal rekürrens riski daha yüksek görünüyordu.

Çok değişkenli analizlerde de kribriform IDC-P varlığı olumsuz prognostik etkisini korudu.

Daha da ilginci, kribriform IDC-P bulunan olgularda buna ek olarak Gleason pattern 5 bulunması rekürrens riskini belirgin biçimde daha da kötüleştirmedi.

Bu bulgu şu yorumu gündeme getiriyor:

Kribriform IDC-P'nin varlığı, tümörün biyolojik saldırganlığını klasik Gleason derecesinin ötesinde tanımlıyor olabilir.

Ancak bu çalışma retrospektiftir ve tek başına grading sistemini değiştirmek için yeterli değildir.

Bu bulgu aslında tamamen yeni değil

Son yıllardaki başka çalışmalar da benzer yönde sonuçlar vermiştir.

Örneğin 2026 tarihli başka bir radikal prostatektomi çalışmasında:

pattern 4 yüzdesi,
tertiary pattern 5,
kribriform/IDC varlığı

karşılaştırılmış ve kribriform/IDC morfolojisinin rekürrens ve metastaz açısından en güçlü prognostik parametrelerden biri olduğu gösterilmiştir.

Benzer şekilde Gleason 3+4 tümörlerde invaziv kribriform veya IDC varlığının, yalnızca pattern 4 yüzdesinden daha güçlü prognostik bilgi sağlayabileceği daha önce de gösterilmiştir.

IDC-P ile invaziv kribriform karsinom aynı şey değil

Bu ayrım patolog açısından önemlidir.

Invaziv kribriform karsinom

Bazal hücre tabakası bulunmaz.

Tümör doğrudan stromayı infiltre eden kribriform glandüler yapılardan oluşur.

IDC-P

Malign hücreler mevcut duktus veya asinüs içinde büyür.

En azından fokal olarak bazal hücre tabakası korunur.

Bazal hücre belirteçleri:

p63
yüksek molekül ağırlıklı sitokeratin
CK5/6

gibi boyalar problemli olgularda yardımcı olabilir.

Ancak her kribriform odağa rutin bazal hücre immünhistokimyası yapmak gerekli değildir; morfolojinin belirsiz olduğu alanlarda daha yararlıdır.

HGPIN ile karışabilir mi?

Evet.

Özellikle daha küçük veya daha az pleomorfik intraduktal proliferasyonlarda high-grade PIN önemli bir ayırıcı tanıdır.

IDC-P lehine olan özellikler arasında:

belirgin duktal/asiner genişleme,
yoğun kribriform veya solid proliferasyon,
belirgin nükleer atipi,
komedonekroz,
yüksek dereceli invaziv karsinomla yakın ilişki

bulunur.

Bazı zor olgularda PTEN kaybı veya ERG ekspresyonu gibi ek immünhistokimyasal bulgular da yardımcı olabilir.

Peki IDC-P Gleason skoruna dahil edilmeli mi?

İşte asıl tartışma burada.

IDC-P'nin grading içine dahil edilip edilmemesi uzun süredir tartışmalıdır.

Bunun nedeni, IDC-P'nin morfolojik olarak yüksek dereceli tümörü temsil etmesine karşın teknik olarak invaziv bir glandüler komponent olmamasıdır.

Farklı grading yaklaşımları geçmişte bu konuda farklı uygulamalara yol açmıştır ve literatürde bu konunun henüz tamamen kapanmadığı vurgulanmaktadır.

Yeni Wang–Miyamoto çalışması ise bu tartışmaya önemli bir argüman ekliyor:

Eğer kribriform IDC-P gerçekten Gleason pattern 5’ten bile daha güçlü prognostik bilgi taşıyorsa, onu yalnızca ayrı bir histolojik not olarak bırakmak klinik riskin olduğundan düşük algılanmasına yol açabilir.

Ancak bunun grading sisteminde nasıl ele alınacağı için daha geniş doğrulama çalışmalarına ihtiyaç vardır.

IDC-P'nin miktarı da önemli olabilir

Sorun yalnızca “var/yok” olmayabilir.

Yakın tarihli başka bir çalışmada kribriform IDC-P'nin:

odak sayısı,
maksimum boyutu,
toplam yaygınlığı

arttıkça biyokimyasal rekürrens riskinin de arttığı gösterildi.

Bu durum ileride IDC-P'nin yalnızca varlığının değil yaygınlığının da raporlanmasının prognostik değer taşıyabileceğini düşündürüyor.

Ancak bu yaklaşım henüz standart raporlama gerekliliği haline gelmiş değil.

Grade Group 5 içinde bile kribriform patern önemli

Bir başka ilginç nokta da şudur:

Zaten Grade Group 5 gibi yüksek riskli bir grupta bile kribriform morfolojinin ek prognostik bilgi taşıdığı gösterilmiştir.

Grade Group 5 olgularında kribriform komponent varlığının daha fazla ekstraprostatik yayılım ve daha yüksek rekürrens riskiyle ilişkili olduğu bildirilmiştir.

Bu da kribriform morfolojinin yalnızca düşük veya orta Grade Group tümörleri ayıran bir özellik olmadığını düşündürüyor.

Aktif izlem açısından neden önemli?

Özellikle Grade Group 2 prostat kanserlerinde aktif izlem giderek daha fazla tartışılıyor.

Ancak aynı GG2 içinde:

küçük miktarda non-cribriform pattern 4

ile

kribriform/IDC içeren pattern 4

aynı biyolojik riski taşımayabilir.

Bu nedenle kribriform veya intraduktal komponentin varlığı konservatif yaklaşımlar açısından önemli bir olumsuz özellik olarak görülmektedir. Güncel literatür, bu morfolojinin aktif izlem seçiminde özellikle dikkate alınması gerektiğini desteklemektedir.

Patolog İçin Pratik Mesaj

Prostat adenokarsinomunda artık yalnızca:

Gleason skoru + Grade Group

bildirmek yeterli prognostik bilgi sağlamayabilir.

Özellikle şu iki morfolojiyi aktif olarak aramak önemlidir:

Kribriform invaziv karsinom

İntraduktal karsinom

Bunların varlığı:

daha ileri patolojik evre,
biyokimyasal rekürrens,
metastaz
ve
daha agresif klinik davranış

ile ilişkilidir. Sistematik değerlendirmeler de kribriform/IDC morfolojisinin olumsuz klinik sonuçlarla güçlü ilişkisini desteklemektedir.

Yeni Çalışmanın Getirdiği Asıl Mesaj

Wang ve Miyamoto'nun çalışması bize şunu düşündürüyor:

Prostat kanserinde en kötü morfoloji her zaman yalnızca Gleason pattern 5 olmayabilir.

Bazı tümörlerde kribriform intraduktal büyüme, klasik invaziv pattern 5 kadar hatta ondan daha güçlü prognostik bilgi taşıyabilir.

Bu bulgu henüz Gleason sistemini değiştiren bir kanıt değildir.

Ancak giderek büyüyen literatür şu noktada birleşiyor:

Kribriform ve intraduktal morfoloji, Grade Group'un içine gizlenmemesi gereken bağımsız derecede önemli patolojik özelliklerdir.

Patolog İçin Kısa Özet

IDC-P, bazal hücre tabakası kısmen korunmuş preeksisting duktus/asinüs içinde malign hücre proliferasyonudur.
Kribriform IDC-P belirgin olumsuz prognostik özellik taşır.
İnvasiv kribriform patern de Gleason pattern 4 içinde özellikle kötü prognostik morfolojilerden biridir.
Kribriform/IDC varlığı bazı çalışmalarda pattern 4 yüzdesinden ve tertiary pattern 5'ten daha güçlü prognostik bilgi vermektedir.
Yeni 2026 çalışması, kribriform IDC-P'nin Gleason pattern 5 konvansiyonel adenokarsinomdan dahi daha güçlü prognostik etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir.
Ancak bu sonuç retrospektif verilere dayanır ve grading sistemini tek başına değiştirmez.
Biyopsi ve prostatektomi raporlarında kribriform/IDC morfolojisinin açıkça belirtilmesi giderek daha önemli hale gelmektedir.

Genel Kaynaklar ve Literatür

Wang Y, Miyamoto H.
Cribriform intraductal carcinoma of the prostate may have a greater prognostic impact even than Gleason grade 5 conventional prostatic adenocarcinoma.
Pathology. 2026;58:544-549.
PMID: 42362392
DOI: 10.1016/j.pathol.2026.04.001
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42362392/

Hollemans E, et al.
Large cribriform growth pattern identifies ISUP grade 2 prostate cancer at high risk for recurrence and metastasis.
Mod Pathol. 2019.
PMID: 30349027
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30349027/

Kweldam CF, et al.
Presence of invasive cribriform or intraductal growth at biopsy outperforms percentage grade 4 in predicting outcome of Gleason score 3+4=7 prostate cancer.
Mod Pathol. 2017.
PMID: 28530220
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28530220/

Wang Y, Miyamoto H.
Quantitative assessment of cribriform intraductal carcinoma of the prostate is useful for risk stratification after radical prostatectomy.
2025.
PMID: 41354159
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41354159/

Tsuzuki T.
Intraductal carcinoma of the prostate: a comprehensive and updated review.
Int J Urol. 2015;22:140-145.
PMID: 25358604
DOI: 10.1111/iju.12657

Khalil N, et al.
Cribriform carcinoma of the prostate, as aggressive as it sounds?
Curr Opin Urol. 2026.
PMID: 41056047
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41056047/

Bu yazı bireysel yorum ve eğitim amaçlıdır; tanı veya raporlama amacıyla kullanılamaz.