Dijital patoloji denildiğinde ilk akla gelen cihaz çoğunlukla:
whole-slide scanner
oluyor.
Ancak 2026 yılında Pathology International'da yayımlanan Kusano ve Shiomi derlemesinin ana mesajı oldukça net:
Slaytı taramak dijitalleşmedir; patoloji hizmetini yeniden tasarlamak ise dijital dönüşümdür.
Aradaki fark özellikle farklı şehirlerde veya hastanelerde çalışan patologların ortak kullanılmak istendiği sistemlerde çok önemli.
Bir laboratuvara tarayıcı koyup görüntüyü başka şehirdeki patoloğa göndermek teknik olarak telepatolojidir.
Ama gerçek dönüşüm:
uzaktaki laboratuvarları ve farklı uzmanlıklardaki patologları tek bir sanal patoloji departmanı gibi çalıştırabilmektir.
Makalenin modeli: Bir hastane değil, bir patoloji ağı
IUHW Narita Hospital 2020'de açılırken patoloji laboratuvarı baştan digital-first olarak planlandı.
Sistem yalnız Narita Hastanesini kapsamıyor.
Aynı dijital altyapı üzerinden Japonya'nın farklı bölgelerindeki:
- Narita
- Ichikawa
- Mita
- Atami
- Nasu
hastaneleri birbirine bağlanıyor.
Üstelik sistem Vietnam'daki bir merkezle konsültasyon yapıyor ve Moğolistan'da başka bir merkezle bağlantı planlıyor.
Makaledeki şema bu yapıyı oldukça iyi özetliyor:
Merkezde tek bir uzman patolog olmak zorunda değil; merkezde ortak bir dijital sistem var.
Vakalar fiziksel olarak farklı hastanelerde bulunabilir.
Ancak patolog açısından:
vakanın nerede olduğu giderek daha az önemli, doğru uzmanın nerede olduğu daha önemli hale geliyor.
Asıl kavram: Virtual Pathology Department
Klasik patoloji organizasyonunda:
Laboratuvar A → kendi patologları
Laboratuvar B → kendi patologları
Laboratuvar C → kendi patologları
şeklinde ayrı adalar vardır.
Dijital ağ modelinde ise:
Laboratuvar A
Laboratuvar B
Laboratuvar C
↓
Ortak dijital vaka havuzu
↓
Uzmanlık alanına göre patolog
şeklinde bir yapı kurulabilir.
Böylece:
- dermatopatoloji vakası dermatopatoloğa,
- prostat biyopsisi üropatoloğa,
- akciğer rezeksiyonu toraks patoloğuna,
- zor yumuşak doku tümörü ilgili konsültana
fiziksel slayt taşımadan yönlendirilebilir.
Bu, telekonsültasyondan biraz farklı bir kavramdır.
Telekonsültasyonda bir vaka başka patoloğa gönderilir.
Networked pathology'de vaka zaten ortak sistemin içerisindedir.
Makalenin en önemli uyarısı: Tarayıcı tek başına çözüm değil
Birçok kurum dijital patolojiye şu şekilde başlıyor:
Mevcut laboratuvar akışı
+
slayt tarayıcı
Bu yaklaşım ilk bakışta mantıklı görünür.
Ama makalede buna fiilen:
naive digital workflow
denebilecek bir model tarif ediliyor.
Sorun şu:
Laboratuvar bütün gün klasik biçimde çalışır.
Akşam:
- çok sayıda blok kesilir,
- çok sayıda preparat boyanır,
- çok sayıda slayt aynı anda tarayıcıya gelir.
Sonuç:
Tarayıcı yeni bir darboğaz oluşturur.
Dijital-first sistemde laboratuvar akışı da değişiyor
IUHW modelinde önemli değişikliklerden biri:
batch processing → continuous flow
geçişi.
Yani:
çok büyük grupları günün sonunda işlemek yerine daha küçük gruplar gün boyunca sürekli ilerliyor.
Örneğin:
Fiksasyon → takip → gömme → kesit → boyama → tarama
tek bir sürekli üretim hattı gibi düşünülüyor.
Bunun dijital patoloji açısından önemli sonucu:
Tarayıcıya gün boyunca düzenli slayt gelir.
Böylece:
- sabah boş tarayıcı,
- öğleden sonra 300 slaytlık kuyruk
gibi durumların önüne geçilmeye çalışılır.
Makalenin 3. sayfasındaki workflow şeması bu farkı özellikle güzel gösteriyor.
Dijital dönüşüm aslında tarayıcıdan önce başlıyor
Makalenin belki de en değerli cümlelerinden biri şu şekilde özetlenebilir:
Digital pathology begins before scanning.
Başarılı sistem için:
- doku takibi,
- bloklama,
- kesit,
- boyama,
- barkodlama,
- kalite kontrol,
- tarama
aynı iş akışının parçalarıdır.
Özellikle uzak laboratuvarlarda bu çok önemlidir.
Çünkü uzaktaki patolog:
kötü kesilmiş, kötü boyanmış veya yanlış barkodlanmış slaytı uzaktan düzeltemez.
Dolayısıyla dijital sistemin kalitesi aslında:
tarayıcı kalitesinden önce histoloji laboratuvarının standardizasyonuna
bağlıdır.
Barkod kritik
Networked pathology sisteminde vaka fiziksel dosyadan ayrılır.
Bu nedenle:
hasta → kaset → blok → slayt → dijital görüntü
ilişkisinin güvenilir biçimde korunması gerekir.
Makale barkod temelli takip sistemlerini özellikle vurguluyor.
Böylece:
- hangi blok kesildi?
- hangi slayt tarandı?
- hangi slayt başarısız tarandı?
- hangi IHK istendi?
- hangi vaka patolog bekliyor?
sistemde izlenebilir.
Uzak laboratuvar modelinde barkod:
lojistik araç değil, hasta güvenliği altyapısıdır.
Patolog slayt aramamalı; vaka patologun önüne gelmeli
Gerçek digital-first sistemde amaç patologun:
- dosya açması,
- slayt linki araması,
- ayrı PACS'a girmesi,
- klinik bilgiyi başka ekrandan bulması
değildir.
İdeal yapı:
Vaka aç
↓
aynı ortamda:
- H&E
- IHK
- önceki biyopsiler
- eski dijital slaytlar
- patoloji raporları
- klinik bilgiler
- gerektiğinde radyoloji
- moleküler sonuçlar
erişilebilir olmalıdır.
Makalenin özellikle vurguladığı kavram:
WSI bir resim dosyası değildir; klinik bilgi ekosisteminin bir parçasıdır.
Önceki vakaların anında açılması beklenmedik derecede değerli
Dijital patolojinin günlük pratikte en büyük kazançlarından biri AI olmayabilir.
Çok daha basit bir özellik:
Hastanın eski slaytına saniyeler içinde ulaşabilmek.
Örneğin:
2026 karaciğer biyopsisi
↓
2023 karaciğer biyopsisi
aynı ekranda açılabilir.
Ya da:
primer meme tümörü
↓
üç yıl sonraki akciğer kitlesi
yan yana değerlendirilebilir.
Cam slayt arşivinde:
- arşiv istemi,
- dosya bulma,
- kutu çıkarma,
- slayt taşıma
gereken işlem birkaç saniyeye iner.
Bu yalnız verimlilik değil:
tanısal güvenlik avantajıdır.
Konsültasyon modelini değiştiren şey: “Gönderme” ortadan kalkıyor
Klasik konsültasyonda:
- Olgu seçilir.
- Slaytlar bulunur.
- Paketlenir.
- Kargolanır.
- Konsültan teslim alır.
- Değerlendirir.
- Sonuç gönderilir.
- Slaytlar geri gelir.
Dijital sistemde:
Olgu → konsültasyon kuyruğu
yeterlidir.
Uzman patolog olguyu:
- aynı gün,
- farklı şehirden,
- hatta uygun düzenleme varsa farklı ülkeden
görebilir.
Makaledeki uluslararası modelde önemli bir yaklaşım var:
Primer tanısal sorumluluk yerel patologda kalırken uzak uzman ikinci görüş veriyor.
Bu model özellikle hukuki ve lisanslama sorunlarının bulunduğu telepatoloji ağları için oldukça uygulanabilir.
Konsültan patologun zamanı nasıl daha verimli kullanılabilir?
Burada dijital patolojinin gerçek avantajı ortaya çıkıyor.
Bir subspecialty patologun önüne bütün vakaları göndermek yerine sistem:
Seçilmiş vakaları
yönlendirebilir.
Örneğin:
Üropatolog
- tüm radikal prostatektomiler
- yüksek grade prostat biyopsileri
- mesane histolojik alt tipleri
- lokal patologun konsültasyon istediği vakalar
Dermatopatolog
- melanocytic lezyonlar
- inflamatuvar dermatozlarda zor olgular
- adnexal tümörler
- konsültasyon işaretlenen vakalar
Yumuşak doku patologu
- tüm sarkomlar
- tanımlanamayan spindle-cell tümörler
- moleküler test gerektiren vakalar
gibi seçilmiş kuyrukları görebilir.
Sonuç:
Uzman patolog rutin kolay vakaya değil, uzmanlığının değer yarattığı vakaya zaman ayırır.
Konsültasyon iki şekilde organize edilebilir
1. İsteğe bağlı konsültasyon
Yerel patolog:
“Konsültasyon”
işaretler.
Olgu ilgili uzmanın kuyruğuna düşer.
Bu klasik konsültasyonun dijital karşılığıdır.
2. Otomatik ikinci okuma
Belirli tanılar otomatik olarak uzman patolog kuyruğuna gidebilir.
Örneğin:
- tüm sarkomlar,
- tüm high-grade lenfomalar,
- transplant biyopsileri,
- interstisyel akciğer hastalığı,
- tüm prostat prostatektomileri
gibi.
Bu yaklaşım kalite kontrol amacıyla çok güçlü olabilir.
Ama sistemin uzman patologları boğmaması için:
hangi vakaların zorunlu ikinci okumaya gideceği dikkatle seçilmelidir.
Daha da ileri model: Konsültan değil “ortak vaka havuzu”
En verimli yapı belki de konsültasyon kavramının kendisini azaltmak olabilir.
Örneğin iki uzak laboratuvar:
Laboratuvar A
Laboratuvar B
yerel olarak:
- makroskopi,
- takip,
- kesit,
- boyama,
- tarama
yapar.
Vakalar ise merkezi dijital havuza düşer.
Sonra:
Rutin vakalar
yerel patologlar
Üropatoloji
üropatolog
Dermatopatoloji
dermatopatolog
Meme
meme patologu
Zor vaka
ilgili subspecialty patolog
tarafından raporlanabilir.
Bu durumda:
“Bu hastanenin patologu” yerine “bu vakanın patologu”
kavramı oluşur.
Makalenin “virtual pathology department” fikrinin pratik sonucu tam olarak budur.
Uzmanlık merkezi laboratuvar yerine uzmanlık merkezi olabilir
Bir başka önemli fikir:
Her laboratuvarın bütün ileri testleri yapması gerekmeyebilir.
Makale pahalı veya özel incelemelerin belirli merkezlerde toplanabileceğini vurguluyor.
Örneğin:
Merkez A
- ileri IHK
- FISH
- NGS
- özel boyalar
yaparken;
uzak laboratuvar:
- rutin H&E
- temel IHK
yapabilir.
Preparat dijitalleştirildiğinde sonuç bütün ağ tarafından anında görülebilir.
Böylece:
cihazları değil, uzmanlık ve teknolojiyi paylaşan bir ağ
oluşur.
DICOM neden düşündüğümüzden önemli?
Tarayıcı satın alırken yalnız görüntü kalitesi ve hız düşünmek kolaydır.
Ancak 5–10 yıllık sistem açısından daha kritik soru:
Görüntüler başka üreticinin sisteminde açılabilecek mi?
Makale bu nedenle DICOM uyumluluğunu özellikle vurguluyor.
Proprietary format kullanımı:
- vendor lock-in,
- veri taşıma zorluğu,
- farklı scanner entegrasyonu,
- AI yazılımı entegrasyonu
sorunları oluşturabilir.
Bugün iki tarayıcı ile başlayan sistem birkaç yıl sonra:
- üçüncü tarayıcı,
- başka marka viewer,
- AI sistemi,
- PACS,
- araştırma sunucusu
eklemek isteyebilir.
Bu nedenle:
interoperability, bugünkü cihazdan çok gelecekteki sistem özgürlüğüdür.
Depolama: Her slayt aynı hızda erişilebilir olmak zorunda değil
WSI çok büyük miktarda veri üretir.
Bu nedenle makalede:
tiered storage
yaklaşımı öneriliyor.
Aktif vaka
Hızlı storage.
Yakın dönem arşiv
Orta maliyetli storage.
Eski arşiv
Daha ucuz cold/archive storage.
Ancak kullanıcı açısından:
vaka gerektiğinde sistem eski görüntüyü otomatik getirmelidir.
Bu yapı maliyeti ciddi biçimde azaltabilir.
Dijital arşiv zamanla eğitim sistemine dönüşür
Rutin olarak taranan vakalar zamanla dev bir eğitim havuzu oluşturur.
Örneğin:
“Prostat – kribriform patern”
arama
↓
20 gerçek vaka.
Veya:
“Meme – mikropapiller karsinom”
↓
eğitim seti.
Bu şekilde dijital arşiv:
ölü bir arşiv değil, büyüyen bir eğitim koleksiyonu
haline gelir.
Asistan eğitiminde özellikle değerlidir.
Aynı arşiv araştırma veritabanına dönüşebilir
WSI:
- patoloji raporu,
- tanı kodu,
- klinik bilgi,
- moleküler sonuç
ile ilişkilendirildiğinde retrospektif araştırma için çok güçlü hale gelir.
Örneğin:
2018–2026 bütün kolorektal kanserler
↓
MSI durumu
↓
histolojik özellikler
↓
NGS
↓
sağkalım
gibi kohortlar oluşturmak çok daha kolaylaşır.
AI açısından da esas değer buradadır:
AI'dan önce düzgün dijital veri altyapısı gerekir.
Yapay zekâ başlangıç noktası değil
Makalenin yaklaşımı bu açıdan da oldukça gerçekçi.
Digital pathology:
scanner → AI
şeklinde düşünülmemeli.
Daha gerçekçi sıra:
Kaliteli histoloji
↓
Barkod ve izlenebilirlik
↓
WSI
↓
LIS entegrasyonu
↓
Dijital vaka yönetimi
↓
Networked diagnosis
↓
Dijital arşiv
↓
AI / image analysis
AI en son katmanlardan biridir.
Temel sistem kötü ise AI bunu düzeltmez.
İki uzak laboratuvar için uygulanabilir model
Buradan sonrası makalenin doğrudan önerisi değil; yukarıdaki prensiplerin iki uzak patoloji laboratuvarına uygulanmış hali olarak düşünülebilir.
Uzak Laboratuvar A
- Histoloji
- Temel IHK
- Barkod
- WSI scanner
- Lokal patolog
Uzak Laboratuvar B
- Histoloji
- Temel IHK
- Barkod
- WSI scanner
- Lokal patolog
↓
Ortak Dijital Patoloji Platformu
Her iki merkezin vakaları burada görülür.
↓
Kuyruk 1 — Lokal rutin tanı
Yerel patologlar.
Kuyruk 2 — Uzmanlık konsültasyonu
- Dermatopatoloji
- Üropatoloji
- Meme
- GI
- Toraks
- Yumuşak doku
- Nöropatoloji
Kuyruk 3 — Zorunlu ikinci görüş
Önceden belirlenmiş yüksek-risk grupları.
Kuyruk 4 — Moleküler/IHK merkezi
Gerekli ileri incelemeler.
↓
Tek raporlama / vaka yönetim sistemi
Bu yapı için her konsültanın bütün gün sisteme bağlı olması gerekmez.
Örneğin uzman:
günde iki kez kendi subspecialty kuyruğuna bakabilir.
Acil vaka ayrıca işaretlenebilir.
Konsültan patolog için iyi bir dijital kuyruk nasıl olmalı?
Uzmanın önünde yalnız vaka adı değil şu bilgiler görünmeli:
Bekleyen vaka: 8
Her vaka için:
- Organ
- Klinik soru
- Ön tanı
- H&E sayısı
- IHK
- Eski vaka
- Aciliyet
- Konsültasyon nedeni
Örneğin:
Prostat tru-cut — ASAP/PIN vs adenokarsinom — 4 H&E + PIN4
veya:
Vulva — spindle-cell neoplasm — tanı sınıflandırması isteniyor
Bu şekilde patolog vakayı açmadan bile iş yükünü görebilir.
Konsültasyon isteği yapılandırılmış olmalı
Sadece:
“Hocam bakabilir misiniz?”
yerine sistem şunları isteyebilir:
Konsültasyon nedeni
- Tanı doğrulama
- Ayırıcı tanı
- Grade
- Evre
- Cerrahi sınır
- IHK önerisi
- Moleküler test önerisi
- İkinci görüş
Sorulan soru
Serbest metin.
Bu yapı konsültan patologun süresini ciddi biçimde azaltabilir.
Bütün vakaları taramak mı, yalnız konsültasyon vakalarını mı?
İlk yatırımda cazip yaklaşım:
“Yalnız konsültasyon gereken vakaları tarayalım.”
Ancak makalenin güçlü mesajlarından biri bunun uzun vadede hibrit sistem oluşturabilmesi.
Selective scanning:
- ekstra iş emri,
- preparat arama,
- sonradan tarama,
- eksik preparat,
- eski vakaya ulaşamama
sorunları yaratabilir.
Digital-first sistemde ideal:
Rutin slaytların büyük bölümünün üretim hattının bir parçası olarak otomatik taranmasıdır.
Ancak mevcut bir laboratuvarı dönüştürürken bunun aşamalı yapılması daha gerçekçi olabilir.
Başlangıç için daha gerçekçi üç aşama
Faz 1 — Konsültasyon ağı
Yalnız:
- zor vakalar,
- ikinci görüş,
- subspecialty vakalar
taranır.
Amaç:
sistemi ve patolog alışkanlığını test etmek.
Faz 2 — Seçilmiş organlarda digital-first
Örneğin:
- prostat
- meme
- dermatopatoloji
tamamen dijital.
Amaç:
rutin workflow'u test etmek.
Faz 3 — Tam dijital ağ
Laboratuvarların rutin slaytlarının çoğu taranır.
Vakalar ortak sistem üzerinden dağıtılır.
Bu aşamada artık:
iki ayrı laboratuvar değil, tek sanal patoloji departmanı
oluşmaya başlar.
Ölçülmesi gereken şey scanner hızı değil
Pilot sistem kurulduğunda başarı yalnız:
“Saatte kaç slayt tarandı?”
ile ölçülmemeli.
Asıl göstergeler:
- Konsültasyon turnaround time
- Tarama başarısızlık oranı
- Tekrar tarama oranı
- Eksik slayt oranı
- Konsültan patolog başına vaka süresi
- İkinci görüşe ulaşma süresi
- Ek IHK isteminden preparatın hazır olmasına kadar süre
- Dijital/cam uyumsuzluk oranı
- Uzmanlık alanına göre iş yükü
- Gece/hafta sonu erişilebilirlik
- Kullanıcı memnuniyeti
olmalıdır.
Makalenin önemli sınırlaması
IUHW Narita modeli etkileyici olsa da makale önemli bir sınırlamayı açıkça kabul ediyor.
Narita Hastanesi:
başlangıçtan itibaren digital-first olarak kurulmuş.
Dolayısıyla aynı kurumda:
analog dönem → dijital dönem
şeklinde doğrudan karşılaştırma yok.
Bu nedenle makale:
- turnaround time kesin şu kadar düştü,
- maliyet şu kadar azaldı,
- patolog verimliliği şu kadar arttı
gibi bir sonuç göstermiyor.
Sunulan veriler sistemin büyük ölçekte çalışabildiğini ve sürdürülebilir olduğunu gösteriyor; dijital sistemin analogdan nicel olarak üstün olduğunu kanıtlamıyor.
Bu ayrım önemli.
En önemli organizasyonel ders
Dijital patoloji projesi yalnız patoloji bölümünün veya bilgi işlemin projesi değildir.
Başarılı sistem için:
**Patolog
- teknisyen
- laboratuvar yönetimi
- bilgi işlem
- hastane yönetimi**
aynı tasarımın içerisinde olmalıdır.
Çünkü scanner:
laboratuvarın sonuna eklenen cihaz değil, tanı üretim zincirinin bir parçasıdır.
Patolog İçin Akılda Kalacak 8 Nokta
1. Slayt taramak dijitalleşmedir; iş akışını değiştirmek dijital dönüşümdür.
2. İki uzak laboratuvar tek bir “virtual pathology department” olarak çalışabilir.
3. Vakayı patoloğa taşımak yerine uzmanlığı vakaya taşımak mümkündür.
4. Tarayıcı öncesindeki histoloji workflow'u standardize edilmeden sistem verimli çalışmaz.
5. Barkod ve izlenebilirlik telepatolojinin temel hasta güvenliği altyapısıdır.
6. Selective scanning başlangıç için kullanılabilir, fakat uzun vadede digital-first yaklaşım daha güçlüdür.
7. DICOM ve vendor-neutral mimari gelecekteki scanner, AI ve PACS entegrasyonu açısından önemlidir.
8. Dijital patolojinin en büyük kazancı yalnız uzaktan mikroskopi değildir; uzmanlığı, arşivi, eğitimi ve araştırmayı aynı ağın içerisine taşımasıdır.
Sonuç
Bu makalenin en güçlü mesajı aslında teknolojiyle ilgili değil.
Asıl değişim:
Patolojinin coğrafyadan bağımsız hale gelmesi.
Cam slayt döneminde:
vaka neredeyse patolog da orada olmak zorundaydı.
WSI döneminde ise:
vaka laboratuvarda kalabilir, uzmanlık ağ içerisinde hareket edebilir.
Bu değişim özellikle patolog sayısının sınırlı olduğu veya subspecialty uzmanlığının birkaç merkezde toplandığı sağlık sistemleri için çok değerlidir.
İki uzak laboratuvara birer slayt tarayıcı koymak bu sistemin başlangıcı olabilir.
Ama gerçek hedef:
iki scanner kurmak değil,
iki laboratuvarı ve konsültan patologları tek bir sanal patoloji departmanına dönüştürmek
olmalıdır.
Kaynaklar
(1) Kusano H, Shiomi T.
Digital Transformation in Pathology: A Digital-First Model for Integrated Diagnostic Systems.
Pathology International. 2026;76:e70171.
PMID: 42702076.
DOI: 10.1111/pin.70171
(2) Hanna MG, Ardon O, Reuter VE, et al.
Integrating Digital Pathology Into Clinical Practice.
Modern Pathology. 2022;35:152-164.
(3) Fraggetta F, L'Imperio V, Ameisen D, et al.
Best Practice Recommendations for the Implementation of a Digital Pathology Workflow in the Anatomic Pathology Laboratory by the European Society of Digital and Integrative Pathology.
Diagnostics. 2021;11:2167.
(4) Matias-Guiu X, Temprana-Salvador J, Garcia Lopez P, et al.
Implementing Digital Pathology: Qualitative and Financial Insights From Eight Leading European Laboratories.
Virchows Archiv. 2025;487:815-826.
(5) Clunie DA.
DICOM Format and Protocol Standardization—A Core Requirement for Digital Pathology Success.
Toxicologic Pathology. 2021;49:738-749.
(6) Stathonikos N, Nguyen TQ, Spoto CP, Verdaasdonk MAM, van Diest PJ.
Being Fully Digital: Perspective of a Dutch Academic Pathology Laboratory.
Histopathology. 2019;75:621-635.
(7) Retamero JA, Aneiros-Fernandez J, Del Moral RG.
Complete Digital Pathology for Routine Histopathology Diagnosis in a Multicenter Hospital Network.
Archives of Pathology & Laboratory Medicine. 2020;144:221-228.
(8) Shi J, Ye M, Sun D, et al.
Telepathology and Mobile Health System for Province-Wide Pathology Consultation in Henan, China.
Journal of Medical Internet Research. 2026;28:e75172.
Etiket: Dijital Patoloji / Telepatoloji / WSI / Konsültasyon / Patoloji Yönetimi / Digital-First