Lateral periodontal kist (LPC), vital bir diş kökünün lateralinde gelişen, nadir, noninflamatuvar ve gelişimsel bir odontojenik kisttir.
Tipik olgu neredeyse ders kitabı gibidir:
Orta yaş erişkin + mandibular kanin-premolar bölgesi + vital dişler + kökler arasında küçük, iyi sınırlı radyolüsensi.
Ancak patolog açısından LPC'yi ilginç yapan klasik olgu değildir.
Asıl önemli olan, bu küçük ve benign lezyonun radyolojik olarak:
- lateral radiküler kist,
- odontojenik keratokist,
- glandüler odontojenik kist,
- unicystic ameloblastoma,
- odontojenik tümörler
gibi biyolojik davranışı tamamen farklı lezyonları taklit edebilmesidir.
Üstelik LPC'nin kendisi de tek bir morfolojik biçimde ortaya çıkmaz.
Klasik unicystic LPC'nin yanında:
botryoid odontogenic cyst
olarak adlandırılan multiloküler/polikistik varyant çok daha yüksek rekürrens potansiyeline sahiptir.
Bu nedenle küçük bir “lateral periodontal radyolüsensi” aslında klinik, radyolojik ve histopatolojik korelasyonun en güzel örneklerinden biridir.
Lateral periodontal kist nedir?
LPC:
erüpte, çoğunlukla vital bir dişin kök lateralinde gelişen noninflamatuvar gelişimsel odontojenik kisttir.
Buradaki iki kelime özellikle önemlidir:
Lateral
Lezyon çoğunlukla diş kökünün lateralinde yerleşir.
Periodontal
Ancak bu isim:
periodontitis kökenli olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine klasik LPC:
inflamatuvar değil, gelişimsel odontojenik bir kisttir.
Bu nedenle pulpa vitalitesi ayırıcı tanıda son derece değerlidir.
Ne kadar nadir?
LPC nadir bir odontojenik kisttir.
Çeşitli serilerde:
çene kistlerinin yaklaşık %0,4–0,8'i
civarında bildirilmiştir.
Bu düşük oran nedeniyle büyük seriler sınırlıdır ve literatürün önemli kısmı:
- olgu sunumları,
- küçük vaka serileri,
- retrospektif çalışmalar
üzerinden şekillenmiştir.
Bununla birlikte morfolojik özellikleri oldukça iyi tanımlanmıştır.
Tipik yaş
LPC esas olarak erişkin hastalık olarak düşünülür.
En sık:
5.–7. dekatlarda
görülür.
Sistematik derlemelerde en yüksek sıklık yaklaşık beşinci-altıncı dekatlarda bildirilmiştir.
Ancak yaş mutlak kriter değildir.
Literatürde:
- 10 yaş,
- 13–14 yaş,
- genç erişkinler
dahil pediatrik ve genç olgular bildirilmiştir.
Dolayısıyla:
Çocukta LPC çok sıra dışıdır fakat imkânsız değildir.
2025'te yayımlanan bir olgu da 10 yaşındaki çocukta mandibular LPC'yi tekrar gündeme getirmiştir.
Cinsiyet önemli mi?
Belirgin ve tutarlı bir cinsiyet predileksiyonu yoktur.
Bazı eski seriler erkek predominansı bildirirken daha geniş derlemelerde bu fark belirgin değildir.
Bu nedenle:
cinsiyetin tanısal değeri düşüktür.
En klasik anatomik yer: Mandibular kanin-premolar bölgesi
LPC'nin en karakteristik yerleşimi:
mandibular kanin ve premolar dişlerin kökleri arasındaki bölgedir.
Sıklıkla:
- mandibular kanin–1. premolar,
- lateral kesici–kanin,
- premolarlar arası
yerleşim görülür.
İkinci önemli bölge:
anterior maksilladır.
Bu nedenle patolog veya radyolog için:
mandibular kanin-premolar bölgesindeki küçük interradiküler radyolüsensi
LPC açısından klasik senaryodur.
Ama molar bölgede de olabilir
Tipik lokalizasyon güçlü bir ipucudur ama zorunlu değildir.
Son yıllarda:
- mandibular molar bölgede,
- maksiller molar bölgede,
- anterior mandibular orta hatta,
- gömülü diş çevresinde
LPC olguları bildirilmiştir.
2025 yılında yayımlanan bir olguda:
68 yaşında hastada mandibular birinci ve ikinci molar arasındaki LPC
tanımlanmıştır.
Bu nedenle alışılmadık lokalizasyon:
LPC'yi dışlamaz; yalnız ön tanı olasılığını azaltır.
Klinik olarak çoğu zaman sessizdir
Klasik LPC:
- küçük,
- yavaş büyüyen,
- asemptomatik
bir lezyondur.
Çoğu olgu:
rutin radyografide tesadüfen
tespit edilir.
Bazen:
- küçük gingival şişlik,
- fasiyal veya lingual alveoler ekspansiyon,
- periodontal cep benzeri görünüm
oluşturabilir.
Ağrı olağan değildir.
Ancak enfeksiyon veya büyük lezyon varlığında semptom gelişebilir.
“Vital diş” neden bu kadar önemli?
LPC'nin klasik klinik özelliği:
komşu dişlerin vital olmasıdır.
Bu özellik özellikle lateral yerleşimli radiküler kist ile ayrımda önem taşır.
Bir diş kökünün lateralinde radyolüsensi gördüğümüzde:
Nonvital diş
→ lateral radiküler/inflamatuvar kist olasılığı artar.
Vital diş
→ LPC ve diğer gelişimsel odontojenik lezyonlar daha fazla düşünülmelidir.
Ancak burada da bir tuzak vardır:
Endodontik tedavi görmüş bir dişin yanında LPC bulunabilir.
Yani hastanın tesadüfen daha önce kanal tedavisi görmüş olması lezyonu inflamatuvar hale getirmez.
Klinik öykü ve histoloji birlikte değerlendirilmelidir.
Radyolojide klasik görünüm
Tipik LPC:
iyi sınırlı, kortike kenarlı, yuvarlak, oval veya gözyaşı biçimli uniloküler radyolüsensi
şeklindedir.
Genellikle:
1 cm'den küçüktür.
Çoğu lezyon köklerin:
- lateralinde,
- interradiküler bölgede
yer alır.
Kök rezorpsiyonu tipik değildir.
Büyük LPC'lerde kök deplasmanı veya kortikal incelme görülebilir.
“Teardrop” görünüm neden klasik?
İki komşu kök arasındaki anatomik alana uyum sağlayan küçük kist:
koronal tarafta daha geniş, apikal tarafta daralan
bir şekil oluşturabilir.
Bu nedenle klasik radyolojik betimlemelerden biri:
teardrop-shaped radiolucency
dir.
Ancak her LPC gözyaşı biçiminde değildir.
Yuvarlak veya oval lezyonlar daha sık olabilir.
Küçük olması tanının parçası mı?
Tipik LPC gerçekten küçüktür.
Çoğu:
<1 cm
çapındadır.
Ancak büyük LPC'ler de bildirilmiştir.
2025'te anterior maksillada bildirilen bir LPC:
3,5 cm'den büyük
boyuta ulaşmıştı.
Eski büyük serilerde de:
- ekspansiyon,
- ağrı,
- kortikal perforasyon
gösteren sıra dışı LPC'ler vardır.
Dolayısıyla:
“1 cm'den büyükse LPC olamaz”
doğru değildir.
Ancak büyüklük arttıkça:
- botryoid varyant,
- GOC,
- OKC,
- ameloblastoma
gibi diğer lezyonların olasılığı da artar.
Histolojide klasik LPC
LPC'nin mikroskobik görünümü oldukça karakteristiktir.
Kist duvarı:
ince fibröz bağ dokusundan
oluşur.
İnflamasyon klasik olguda:
yoktur veya minimaldir.
Kist epiteli ise çoğunlukla:
1–5 hücre kalınlığında, nonkeratinize, küboidal veya yassı epitel
ile döşelidir.
Bu epitel:
reduced enamel epithelium
benzeri bir görünüm oluşturabilir.
En önemli histolojik üçlü
LPC'yi mikroskopta akılda tutmanın en kolay yolu:
**İnce epitel
- fokal epithelial plaques
- clear cells**
üçlüsüdür.
Bu üç özellik birlikte görüldüğünde tanı oldukça güçlü hale gelir.
1. İnce nonkeratinize epitel
Epitel çoğunlukla:
- 1–5 hücre kalınlığında,
- düz,
- nonkeratinize
dir.
Bazal hücrelerde:
- belirgin palizadlanma,
- reverse polarity
beklenmez.
Yüzeyde:
- parakeratin,
- corrugated keratin
olmamalıdır.
Bu özellik OKC ile ayrımda önemlidir.
2. Epithelial plaques
LPC'nin en karakteristik özelliklerinden biri:
ince epitel içerisinde fokal nodüler/plaque-like kalınlaşmalardır.
Bu odaklarda epitel:
- fusiform,
- küboidal,
- büyük pale hücrelerden
oluşabilir.
Bazı plaklar:
whorl / girdap benzeri
bir organizasyon gösterir.
Bu plaklar genellikle kist epitelinin geri kalanından oldukça farklı görünür.
Plaque oluşumu neyi temsil ediyor?
Eski morfolojik çalışmalar bu alanların:
lokalize bazal hücre proliferasyonu
sonucu oluşabileceğini düşündürmüştür.
Histogenetik açıdan ise dental lamina artıklarının proliferatif odaklarıyla benzerlik dikkat çekicidir.
Plaque:
LPC için çok yararlı bir bulgudur fakat tamamen özgül değildir.
Benzer plaklar:
- gingival cyst of adult,
- botryoid odontogenic cyst,
- bazı GOC'lar
içerisinde de görülebilir.
3. Clear hücreler
LPC'nin diğer karakteristik özelliği:
glikojenden zengin clear hücrelerdir.
Bunlar:
- epithelial plaque içerisinde,
- yüzey epitelinde,
- bazen epitelin farklı seviyelerinde
görülebilir.
PAS ile:
pozitif
boyanabilirler.
Diastaz sonrası azalması glikojen içeriğini destekler.
Ancak:
clear hücrenin bulunması zorunlu değildir.
Klasik morfoloji clear hücre olmadan da görülebilir.
Clear hücreler neden histogenez açısından ilginç?
Dental lamina artıklarında:
glikojenden zengin clear hücreler
bulunabilir.
LPC ve adult gingival cyst epitelindeki clear hücrelerin bu hücrelere benzerliği:
dental lamina kökeni
hipotezinin en güçlü morfolojik dayanaklarından biridir.
LPC nereden gelişiyor?
Histogenez kesin olarak çözülmüş değildir.
Tarihsel olarak üç kaynak önerilmiştir:
- Dental lamina remnants
- Reduced enamel epithelium
- Epithelial rests of Malassez
Günümüzde en güçlü hipotez: Dental lamina
Özellikle Wysocki ve arkadaşlarının çalışmaları:
- LPC,
- adult gingival cyst,
- dental lamina rests
arasında belirgin morfolojik benzerlik göstermiştir.
Özellikle:
clear hücreli odontojenik epitel artıkları
bu ilişkiyi destekler.
Bu modele göre:
Gingival cyst of adult
→ dental lamina artığının ekstraosseöz kistik proliferasyonu
Lateral periodontal cyst
→ aynı yapının intraosseöz karşılığı
olarak düşünülebilir.
Bu oldukça ikna edici bir histogenetik modeldir.
Adult gingival cyst ile ilişkisi neden güçlü?
İki lezyon:
- benzer yaş grubunda,
- benzer anterior mandibular bölgelerde,
- benzer thin epithelial lining,
- epithelial plaque,
- glycogen-rich clear cells
gösterebilir.
Temel fark:
Gingival cyst of adult
yumuşak dokuda
LPC
kemik içerisinde
gelişir.
Bu nedenle uzun süredir aynı biyolojik spektrumun iki anatomik manifestasyonu olarak değerlendirilmektedirler.
Reduced enamel epithelium hipotezi
LPC epitelinin:
çok ince ve reduced enamel epithelium'a benzer
olması bu hipotezin temelidir.
Bazı eski çalışmalar LPC'nin başlangıçta küçük bir:
dentigeröz/folliküler kist
gibi gelişip diş sürdükten sonra kökün lateralinde kalabileceğini önermiştir.
Bu model bazı alışılmadık olguları açıklayabilir.
Özellikle:
gömülü dişle ilişkili LPC
vakalarının varlığı bu olasılığı ilginç tutmaktadır.
Ancak günümüzde dental lamina kökeni genellikle daha fazla kabul görmektedir.
Malassez artıkları?
LPC'nin tam olarak periodontal ligament bölgesinde bulunması nedeniyle:
epithelial rests of Malassez
de olası kaynak olarak önerilmiştir.
Bu hipotez anatomik olarak mantıklıdır.
Ancak klasik LPC'nin:
- clear hücreleri,
- epithelial plaques,
- gingival cyst ile güçlü morfolojik benzerliği
dental lamina hipotezini daha çekici hale getirmiştir.
Sonuç olarak:
LPC'nin histogenezi büyük olasılıkla odontojenik epitel artıklarından kaynaklanır; kesin hücresel kaynak tamamen kapanmış bir konu değildir.
Botryoid odontogenic cyst nedir?
LPC'nin belki de en önemli varyantı:
botryoid odontogenic cyst (BOC)
dir.
“Botryoid”:
üzüm salkımı
anlamına gelir.
Makroskopik veya radyolojik olarak:
- çok sayıda küçük kistik boşluk,
- lobüler/polikistik yapı
oluşturabilir.
Günümüzde genellikle:
LPC'nin multiloküler/polikistik varyantı
olarak değerlendirilir.
Botryoid varyant neden ayrı önem taşıyor?
Çünkü davranışı klasik LPC'den farklıdır.
Klasik LPC:
çok düşük rekürrens
gösterir.
Botryoid varyant ise:
belirgin şekilde daha yüksek lokal rekürrens
potansiyeline sahiptir.
Sistematik derlemede bildirilen yaklaşık rekürrens oranları:
- LPC: %2,4
- Adult gingival cyst: %3,2
- BOC: %21,7
şeklindedir.
Bu fark oldukça büyüktür.
BOC neden daha çok rekürrens gösteriyor?
Muhtemel nedenlerin başında:
multikistik/lobüle mimari
gelir.
Çok sayıda küçük kistik uzantı:
- cerrahi sırasında geride kalabilir,
- çevre kemiğe düzensiz biçimde yayılabilir.
Ayrıca sınırlı moleküler/IHK çalışmalarında BOC'de:
- daha yüksek proliferatif aktivite,
- p53,
- BCL2
ekspresyon farklılıkları bildirilmiştir.
Ancak bu veriler küçük örnek sayılarına dayanır ve BOC için yerleşik moleküler mekanizma olarak görülmemelidir.
Mikroskopta botryoid varyant
BOC'nin her kistik komponenti:
klasik LPC'ye benzer
olabilir.
Görülebilir:
- ince nonkeratinize epitel,
- epithelial plaques,
- clear cells.
Ancak ana fark:
birden çok komşu kistik boşluk ve multilobüler yapı
dır.
Bu nedenle küçük insizyonel biyopsi yalnız tek kistik bölümü örneklerse:
klasik LPC gibi görünebilir.
Lezyonun bütün mimarisi ancak eksizyon materyalinde anlaşılabilir.
LPC mi, BOC mi?
En kullanışlı ayrım:
LPC
- küçük
- unicystic
- uniloküler
- düşük rekürrens
Botryoid odontogenic cyst
- daha büyük
- multiloküler/polikistik
- daha ileri yaş
- daha yüksek rekürrens
şeklindedir.
Histolojik epitel fenotipi ise temelde aynı aileyi destekler.
En önemli ayırıcı tanı 1: Lateral radiküler kist
Bir diş kökünün lateralindeki radyolüsenside ilk problem budur.
Lateral radiküler kist
- pulpal nekroz/endodontik hastalık vardır
- inflamatuvardır
- epitel çoğunlukla daha kalın ve inflamasyonla ilişkilidir
LPC
- komşu diş vitaldir
- gelişimseldir
- ince, noninflamatuvar epitel
- plaque ve clear hücreler
gösterir.
Bu nedenle:
Pulpa vitalitesi LPC değerlendirmesinin ayrılmaz parçasıdır.
Fakat histoloji olmadan tamamen güvenebilir miyiz?
Hayır.
Çünkü klinik bilgi eksik olabilir.
Ayrıca diş:
- geçirilmiş travma,
- endodontik tedavi,
- başka nedenle devitalizasyon
gösterebilir.
Bu nedenle lateral yerleşimli bir kisti yalnız:
“diş vital / nonvital”
bilgisiyle sınıflandırmak doğru değildir.
En önemli ayırıcı tanı 2: Odontojenik keratokist
Bu son yıllarda özellikle dikkat çeken bir problem.
OKC:
- anterior veya premolar bölgede,
- interradiküler,
- küçük,
- iyi sınırlı
bir lezyon olarak gelişirse radyolojik olarak LPC'yi taklit edebilir.
2022'de geniş bir biyopsi serisinin incelendiği çalışmada:
LPC ön tanısıyla gönderilen bölgelerde şaşırtıcı sayıda OKC'nin bulunduğu
gösterilmiştir.
742 OKC'nin:
182'si klinik olarak LPC şeklinde değerlendirilmişti.
Bu oldukça çarpıcı bir orandır.
OKC mikroskopta nasıl ayrılır?
LPC
- ince nonkeratinize epitel
- epithelial plaques
- clear cells
OKC
- ince fakat parakeratinize epitel
- corrugated luminal surface
- palisadlanan hiperkromatik bazal tabaka
- satellite cysts olabilir
gösterir.
İnflamasyon OKC epitelini bozarsa tanı zorlaşabilir.
Ancak klasik alan bulunduğunda ayrım oldukça nettir.
Ayırıcı tanı 3: Glandüler odontojenik kist
Bu ayrım önceki GOC yazımızın doğal devamıdır.
İki lezyon arasında gerçek morfolojik örtüşme vardır.
Her ikisinde:
- variable epithelial thickness,
- epithelial plaques,
- clear cells
görülebilir.
Tarihsel olarak bu benzerlik:
GOC'nin LPC/botryoid kist spektrumuyla ilişkili olabileceği
fikrini de doğurmuştur.
GOC lehine ne ararız?
LPC'de tipik olarak bulunmayan veya çok daha az belirgin olan:
- hobnail yüzey hücreleri
- intraepitelyal microcyst/duct-like spaces
- mucous/goblet cells
- ciliated cells
- intraepitelyal cleft'ler
- belirgin apokrin benzeri snouting
GOC'yi destekler.
LPC ise daha sade bir morfoloji gösterir:
ince epitel + plaques + clear cells.
GOC küçükse LPC'yi gerçekten taklit edebilir
Bu yalnız teorik değildir.
1994'ten itibaren:
LPC'yi taklit eden GOC
olguları bildirilmiştir.
2024 yılında da benzer bir olgu yeniden yayımlanmıştır.
Bu nedenle özellikle:
- anterior çenede,
- vital dişler arasında,
- küçük radyolüsensi
şeklinde gelen bir lezyonda histolojide:
hobnail + microcyst + goblet/ciliated cell
görülüyorsa LPC tanısında durmamak gerekir.
Ayırıcı tanı 4: Unicystic ameloblastoma
Unicystic ameloblastoma da radyolojik olarak:
- küçük,
- düzgün sınırlı,
- kistik
bir lezyon olabilir.
Nadir olgularda lateral periodontal kist görünümünü taklit edebilir.
Histolojide tanıyı sağlayan:
- ameloblastik bazal hücreler,
- palizadlanma,
- reverse nuclear polarity,
- stellate reticulum benzeri suprabazal epitel,
- luminal/intraluminal veya mural tümör proliferasyonu
dur.
Özellikle mural komponent:
küçük biyopside kaçabilir.
Ayırıcı tanı 5: Calcifying odontogenic cyst
Calcifying odontogenic cyst de bazen:
vital dişler arasında küçük lateral radyolüsensi
şeklinde gelişebilir.
2025'te anterior maksillada LPC ön tanısıyla eksize edilen bir lezyonun histolojide COC olduğu bildirilmiştir.
Tanıyı çözen bulgular:
ghost cells ± distrofik kalsifikasyon
dur.
Dolayısıyla radyolojik lokalizasyon odontojenik kist tipini tek başına belirleyemez.
Ayırıcı tanı 6: Squamous odontogenic tumour
Squamous odontogenic tumour özellikle:
diş kökleri arasında triangular radiolucency
oluşturabilir.
Histolojide:
- benign squamoid odontojenik epitel adacıkları,
- periferik flattened/cuboidal hücreler,
- santral mikro-kistik değişiklik
görülür.
Burada gerçek epitelle döşeli kistik boşluktan çok:
solid odontojenik epitel adacıkları
tanıya götürür.
Ayırıcı tanıyı pratik tabloyla düşünürsek
| Lezyon | Diş vitalitesi | Tipik radyoloji | Temel histoloji |
|---|---|---|---|
| LPC | Genellikle vital | Küçük, interradiküler, uniloküler | İnce epitel + plaques + clear cells |
| Lateral radiküler kist | Genellikle nonvital | Kök lateralinde | İnflamatuvar kist |
| OKC | Değişken | Her yerde olabilir | Parakeratin + palisad bazal tabaka |
| GOC | Genellikle vital | Uni/multiloküler | Hobnail + microcysts + goblet cells |
| Unicystic ameloblastoma | Değişken | Kistik | Ameloblastik lining/mural proliferasyon |
| Calcifying odontogenic cyst | Değişken | ± kalsifikasyon | Ghost cells |
| Squamous odontogenic tumour | Vital olabilir | Triangular interradiküler | Solid squamoid epitel adacıkları |
İnflamasyon LPC'nin görünümünü değiştirebilir
Klasik LPC:
noninflamatuvar
bir kisttir.
Ancak sekonder inflamasyon gelişebilir.
Bu durumda epitel:
- kalınlaşabilir,
- squamöz proliferasyon gösterebilir,
- klasik ince lining kaybolabilir.
Böyle bir örnekte:
epithelial plaques veya clear cell odaklarının korunmuş olduğu alanları bulmak
önem kazanır.
Yoğun inflame tek bir kesitte LPC tanısı oldukça zor olabilir.
Clear cell yoksa LPC değildir diyebilir miyiz?
Hayır.
Bu önemli bir nokta.
Clear hücre:
karakteristik fakat zorunlu olmayan
bir bulgudur.
Bazı klasik LPC'lerde çok belirgin clear cells bulunurken bazı olgularda çok azdır veya yoktur.
Bu nedenle tanının merkezinde:
genel epitel morfolojisi ve plaque oluşumu
yer almalıdır.
Pigmentli LPC olabilir mi?
Evet.
Nadir olarak kist epitelinde:
melanin pigmentasyonu
bildirilmiştir.
Melanin:
- epitelyal hücrelerde,
- subepitelyal melanofajlarda
bulunabilir.
Pigmente odontojenik kistler özellikle:
- Asya,
- Afrika kökenli
hastalarda daha sık bildirilmiştir.
Ancak pigmentasyon:
LPC'nin ayrı bir varyantını veya daha agresif davranışı göstermez.
Daha çok ilginç bir morfolojik fenomen olarak değerlendirilmelidir.
LPC neden genellikle iyi davranır?
Klasik LPC:
- yavaş büyür,
- sınırlıdır,
- çevre kemiği infiltre etmez,
- düşük proliferatif aktivite gösterir.
Bu nedenle konservatif enükleasyon sonrası:
rekürrens son derece düşüktür.
2019 sistematik derlemesinde:
yaklaşık %2,4
rekürrens bildirilmiştir.
Bu oran LPC'nin biyolojik olarak indolent bir lezyon olduğunu destekler.
Botryoid varyantta aynı rahatlık yok
Aynı sistematik derlemede BOC rekürrensi:
yaklaşık %21,7
idi.
Yani yaklaşık:
her beş lezyondan biri
tekrarlayabilmektedir.
Bu nedenle LPC ailesinde patolog açısından en önemli davranış ayrımı:
unicystic LPC mi, botryoid/multicystic varyant mı?
sorusudur.
Multiloküler radyoloji gördüğümüzde neden dikkat etmeliyiz?
Sistematik analizlerde BOC:
- LPC'den daha büyük,
- daha sık mandibular,
- daha ileri yaş grubunda,
- daha sık multiloküler
bulunmuştur.
Ayrıca:
multiloküler radyolojik görünüm BOC rekürrensiyle ilişkili olabilir.
Bu nedenle multiloküler “LPC” morfolojisi:
botryoid varyant açısından değerlendirilmelidir.
LPC ve adult gingival cyst aynı lezyonun iki yüzü mü?
Bu fikir uzun süredir oldukça çekicidir.
İki lezyonda:
- aynı yaş grubu,
- benzer bölge,
- thin lining,
- clear cells,
- plaques
bulunur.
Biri:
intraosseöz
diğeri:
extraosseöz
dür.
Bu nedenle dental lamina kaynaklı tek bir biyolojik spektrumun iki lokalizasyonu olarak düşünülebilirler.
Ancak sınıflamada ayrı klinikopatolojik lezyonlar olarak tanınmaları pratiktir.
LPC ile BOC aynı spektrumda mı?
Burada kanıt çok daha güçlüdür.
BOC genel olarak:
LPC'nin polycystic/multilocular varyantı
olarak kabul edilir.
Epitel fenotipleri aynıdır.
Temel farklılık:
mimari ve davranıştır.
Bu ilişkiyi şöyle düşünmek kullanışlıdır:
LPC = unicystic uç
↓
Botryoid odontogenic cyst = multicystic, daha rekürren uç
GOC da aynı spektrumun parçası mı?
Tarihsel olarak bu da önerilmiştir.
Çünkü LPC/BOC ve GOC:
- epithelial plaques,
- clear cells,
- bazı yüzey epiteli özellikleri
paylaşabilir.
1992 tarihli çalışmalarda LPC'nin bazı örneklerinde GOC'yi çağrıştıran:
- yüzey palisadlanması,
- crypt formation
gibi özellikler bildirilmiştir.
Ancak bugün GOC:
ayrı bir odontojenik kist
olarak kabul edilir.
GOC'nin:
- hobnail hücreleri,
- intraepitelyal microcysts,
- mucous cells,
- ciliated cells
gibi çok daha karakteristik morfolojik spektrumu vardır.
Dolayısıyla:
morfolojik akrabalık ayrı entity oldukları gerçeğini ortadan kaldırmaz.
Patolog için düşük büyütmede üç soru
LPC düşünülen kistte önce yüksek büyütmeye gitmek yerine üç şeyi görmek yararlıdır:
1. Epitel gerçekten ince mi?
Çoğu alanda birkaç hücre kalınlığında olmalı.
2. Fokal plaque'lar var mı?
Düz epitel içerisinden çıkan küçük nodüler kalınlaşmalar çok değerlidir.
3. Lezyon tek kistik mi, çok kistik mi?
Bu soru:
LPC–botryoid varyant ayrımı
açısından önem taşır.
Sonra yüksek büyütmede ne arayalım?
Clear cells
Glikojen zengin olabilir.
Keratinizasyon
Varsa klasik LPC'den uzaklaştırır ve özellikle OKC'yi düşündürür.
Hobnail / cilia / goblet cells
Birlikte varsa:
GOC yönüne gidin.
Ghost cells
→ Calcifying odontogenic cyst.
Ameloblastik polarizasyon
→ Unicystic ameloblastoma.
Yani LPC tanısının gücü:
yalnız LPC özelliklerini bulmaktan değil, komşu tanıların karakteristik özelliklerini dışlamaktan
gelir.
Histopatoloji neden bu kadar önemli?
LPC'nin radyolojik görünümü oldukça karakteristik gibi görünür.
Ancak son yıllardaki yayınlar bunun:
spesifik olmadığını
çok net biçimde gösteriyor.
Özellikle OKC çalışması dikkat çekicidir.
Anterior/premolar bölgede küçük interradiküler radyolüsensi:
klinik olarak LPC
şeklinde görünürken histolojik olarak OKC çıkabilir.
Aynı biçimde:
- GOC,
- COC,
- unicystic ameloblastoma
olguları da LPC'yi taklit etmiştir.
Dolayısıyla:
“Lateral periodontal kist” klinik-radyolojik bir olasılıktır; kesin tanı morfolojik doğrulama gerektirir.
Patolog İçin Akılda Kalacak 12 Nokta
1. LPC nadir, noninflamatuvar gelişimsel odontojenik bir kisttir.
2. Klasik yerleşim vital mandibular kanin-premolar dişlerin kökleri arasıdır.
3. Lezyon genellikle küçük, asemptomatik ve <1 cm çapında, iyi sınırlı uniloküler radyolüsensidir.
4. Yaş çoğunlukla 40–70 arasındadır; ancak çocuk ve genç hastalar tanıyı dışlamaz.
5. Histolojik temel üçlü: ince nonkeratinize epitel + epithelial plaques + glycogen-rich clear cells.
6. Clear cells karakteristiktir ancak tanı için zorunlu değildir.
7. LPC'de belirgin keratinizasyon veya palisadlanan bazal tabaka varsa OKC düşünülmelidir.
8. Hobnail yüzey + microcysts/clefts + goblet/ciliated cells kombinasyonu GOC lehinedir.
9. Lateral radiküler kistle ayrımda pulpa vitalitesi çok değerlidir.
10. Radyolojik olarak LPC düşünülen anterior/premolar lezyonların bir bölümü gerçekte OKC, GOC, COC veya unicystic ameloblastoma olabilir.
11. Botryoid odontogenic cyst LPC'nin multicystic varyantıdır ve klasik LPC'den belirgin derecede daha yüksek rekürrens gösterir.
12. LPC ve adult gingival cyst muhtemelen dental lamina kökenli aynı histogenetik spektrumun intraosseöz ve extraosseöz karşılıklarını temsil eder.
Sonuç
Lateral periodontal kist küçük ve benign bir odontojenik kisttir.
Ancak diagnostik değeri boyutuyla orantılı değildir.
Bu lezyonun özü üç farklı düzeyde anlaşılabilir:
Klinik: vital diş
Radyoloji: küçük interradiküler radyolüsensi
Histoloji: thin lining + epithelial plaque + clear cells
Bu üçlü birbiriyle uyumluysa klasik LPC oldukça karakteristik hale gelir.
Fakat en önemli patolog refleksi şudur:
“Lateral kök yüzeyinde küçük radyolüsensi” bir tanı değil, bir lokalizasyondur.
Aynı lokalizasyonda:
- inflamatuvar kist,
- OKC,
- GOC,
- unicystic ameloblastoma,
- calcifying odontogenic cyst
karşımıza çıkabilir.
Mikroskopta ise en kolay hafıza formülü:
LPC = ince epitel + plak + clear cell
şeklindedir.
Bir de dördüncü soru eklenmelidir:
Tek kist mi, üzüm salkımı mı?
Çünkü ikinci durumda artık sıradan LPC'den değil:
botryoid odontogenic cyst
spektrumundan söz ediyor olabiliriz ve rekürrens davranışı belirgin biçimde değişir.
Kaynaklar
(1) Chrcanovic BR, Gomez RS.
Gingival cyst of the adult, lateral periodontal cyst, and botryoid odontogenic cyst: An updated systematic review.
Oral Dis. 2019;25:26-33.
PMID: 29156092
DOI: 10.1111/odi.12808
(2) Bilodeau EA, Collins BM.
Odontogenic Cysts and Neoplasms.
Surg Pathol Clin. 2017;10:177-222.
PMID: 28153133
DOI: 10.1016/j.path.2016.10.006
(3) Rajendra Santosh AB.
Odontogenic Cysts.
Dent Clin North Am. 2020;64:105-119.
PMID: 31735221
DOI: 10.1016/j.cden.2019.08.002
(4) Cohen DA, Neville BW, Damm DD, White DK.
The lateral periodontal cyst. A report of 37 cases.
J Periodontol. 1984;55:230-234.
PMID: 6585541
DOI: 10.1902/jop.1984.55.4.230
(5) Shear M, Pindborg JJ.
Microscopic features of the lateral periodontal cyst.
Scand J Dent Res. 1975;83:103-110.
PMID: 1056082
DOI: 10.1111/j.1600-0722.1975.tb00425.x
(6) Wysocki GP, Brannon RB, Gardner DG, Sapp P.
Histogenesis of the lateral periodontal cyst and the gingival cyst of the adult.
Oral Surg Oral Med Oral Pathol. 1980;50:327-334.
PMID: 6935584
DOI: 10.1016/0030-4220(80)90417-X
(7) Altini M, Shear M.
The lateral periodontal cyst: an update.
J Oral Pathol Med. 1992;21:245-250.
PMID: 1501155
DOI: 10.1111/j.1600-0714.1992.tb01004.x
(8) Carter LC, Carney YL, Perez-Pudlewski D.
Lateral periodontal cyst. Multifactorial analysis of a previously unreported series.
Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 1996;81:210-216.
PMID: 8665317
DOI: 10.1016/S1079-2104(96)80417-3
(9) Golob Deeb J, Deeb GR, Schafer DR.
Odontogenic Keratocyst Is Frequently Misdiagnosed for a Lateral Periodontal Cyst in Premolar and Anterior Tooth-Bearing Areas.
J Endod. 2022;48:337-344.
PMID: 34922990
DOI: 10.1016/j.joen.2021.11.010
(10) Chen IJ, Lai PT, Huang HK, Chiang CP.
Glandular odontogenic cyst mimicking a lateral periodontal cyst.
J Dent Sci. 2024;19:1213-1215.
PMID: 38618051
DOI: 10.1016/j.jds.2024.02.011
(11) Boffano P, Ruslin M.
Lateral Periodontal Cyst in a 10-year-old Child.
Indian J Otolaryngol Head Neck Surg. 2025;77:3147-3150.
PMID: 40727175
DOI: 10.1007/s12070-025-05589-z
(12) Adhikari M, Jha K, Shah A, et al.
Lateral periodontal cyst of the anterior maxilla: a rare case report.
BMC Oral Health. 2025;25:690.
PMID: 40336026
DOI: 10.1186/s12903-025-06044-9
(13) Brooks JK, Portillo N, Bhatti AK, et al.
Lateral periodontal cyst in an interdental molar site: Novel presentation in a geriatric patient.
Gerodontology. 2025;42:124-128.
PMID: 40019940
DOI: 10.1111/ger.12759
(14) Redman RS, Paal E, Chauhan S, et al.
Botryoid odontogenic cyst. Exploration of proliferative activity, apoptosis and expression of TP53 and BCL2 compared to the histologically identical lateral periodontal and gingival cysts.
Biotech Histochem. 2017;92:569-576.
PMID: 28910164
DOI: 10.1080/10520295.2017.1367231
(15) Friedrich RE, Scheuer HA, Zustin J.
Lateral periodontal cyst.
In Vivo. 2014;28:595-598.
PMID: 24982228
Etiket: Oral Patoloji / Odontojenik Kistler / Lateral Periodontal Cyst / Botryoid Odontogenic Cyst / Glandular Odontogenic Cyst / Odontogenic Keratocyst