Cellular neurothekeoma (CNT), çoğunlukla genç kadınlarda görülen, dermal yerleşimli ve genel olarak benign davranan nadir bir mezenkimal tümördür.
Adında “neurothekeoma” bulunmasına rağmen günümüzde önemli bir nokta nettir:
Cellular neurothekeoma gerçek bir periferik sinir kılıfı tümörü olarak kabul edilmemelidir.
Özellikle nerve sheath myxoma ile aynı tümör spektrumunun uçları oldukları yönündeki eski yaklaşım büyük ölçüde terk edilmiştir. Cellular neurothekeoma S100/SOX10 negatifken, nerve sheath myxoma belirgin Schwannian fenotip gösterir. (1–4)
Kimlerde görülür?
En büyük klasik serilerde:
- hastaların çoğu 40 yaşından gençtir,
- hafif–orta derecede kadın baskınlığı vardır,
- tümör genellikle yaklaşık 1 cm boyutundadır,
- en sık baş-boyun ve üst ekstremitede görülür.
Çocuklarda da iyi tanımlanmış olup pediatrik serilerde klinik ve histolojik davranış erişkinlere benzerdir. İleri yaşta ortaya çıkan olgular ise nadirdir. (1,5)
Histolojide temel patern
Düşük büyütmede en önemli ipucu:
lobüler / multinodüler / mikronodüler dermal tümör
görünümüdür.
Tipik olarak:
- epiteloid ve kısa iğsi hücreler,
- soluk veya hafif eozinofilik sitoplazma,
- veziküler nükleuslar,
- küçük nükleoller,
- iç içe geçen yuvalar ve kısa demetler,
- nodüller arasında hiyalinize kollajen
görülür.
Tümör çoğunlukla dermistedir ancak olguların anlamlı bir bölümünde yüzeyel subkutise uzanım olabilir.
Bazı olgularda:
- fasiküler,
- tabakamsı,
- kord benzeri,
- pleksiform
alanlar görülebilir. (1,6)
Myxoid alan olması tanıyı dışlamaz
Cellular neurothekeoma tipik olarak hücreseldir ancak yaklaşık dörtte bir civarında olguda değişen miktarda myxoid stroma bulunabilir.
Bu nedenle:
Myxoid matriks var → nerve sheath myxoma
şeklindeki yaklaşım doğru değildir.
Ayırımda morfolojiyle birlikte özellikle S100 ve SOX10 çok değerlidir.
Pleomorfizm ve mitoz görülebilir
Cellular neurothekeomanın önemli tuzaklarından biri, benign bir tümörde beklenenden daha “endişe verici” morfoloji gösterebilmesidir.
Görülebilen bulgular:
- belirgin nükleer varyasyon,
- fokal pleomorfizm,
- artmış mitotik aktivite,
- subkutan yağ dokusuna infiltrasyon,
- iskelet kası liflerinin çevrelenmesi,
- nörotropizm.
Yaklaşık 130 olguluk klasik seride olguların bir bölümünde belirgin pleomorfizm ve yüksek mitotik aktivite bulunmasına rağmen bunların kötü klinik davranışla belirgin ilişkisi gösterilememiştir. (1)
Bu nedenle:
Mitoz + pleomorfizm + infiltratif sınır = malign tümör
denklemi cellular neurothekeomada özellikle tehlikelidir.
“Atypical cellular neurothekeoma” ne kadar anlamlı?
Literatürde:
- büyük boyut,
- derin infiltrasyon,
- yüksek mitoz,
- belirgin pleomorfizm,
- vasküler invazyon
gibi özelliklere sahip olgular için atypical cellular neurothekeoma terimi kullanılmıştır.
Ancak büyük serilerin önemli mesajı şudur:
Bu özellikler klasik yumuşak doku sarkomlarında olduğu gibi güvenilir prognostik kriterler değildir.
Dolayısıyla yalnız yüksek mitoz veya pleomorfizm nedeniyle tümörü sarkom gibi yorumlamak doğru değildir. (1,6)
İmmünohistokimya: Tek bir spesifik marker yok
Cellular neurothekeomada en yararlı yaklaşım bir panel kullanmaktır.
Sıklıkla pozitif:
- NKI/C3 (CD63)
- CD10
- CD68 değişken
- SMA değişken
- MITF değişken
Tipik olarak negatif:
- S100
- SOX10
- Melan-A
- HMB45
- PanCK
- EMA
- desmin
- CD34
profilidir. (1–4)
En önemli negatif kombinasyon
S100− / SOX10−
Cellular neurothekeomanın nerve sheath myxoma, schwannoma ve melanocitik tümörlerden ayrılmasında son derece değerlidir.
NKI/C3 yararlı ama spesifik değil
NKI/C3 uzun yıllardır cellular neurothekeoma ile ilişkilendirilmektedir ve birçok olguda güçlü pozitiflik görülür.
Ancak iki önemli sorun vardır:
- Her cellular neurothekeoma pozitif değildir.
- Dermatofibroma ve diğer fibrohistiyositik lezyonlarda da ekspresyon görülebilir.
Bu nedenle:
NKI/C3 pozitifliği tanı koydurmaz.
Morfoloji her zaman belirleyicidir. (7,8)
MITF: Melanoma tuzağı
MITF bazı cellular neurothekeomalarda pozitiftir.
Ancak çalışmalar arasında ekspresyon oldukça değişkendir; bazı serilerde olguların çoğunda pozitiflik bildirilirken başka serilerde olguların büyük bölümünde yalnız fokal veya hiç boyanma görülmemiştir. (3,8)
Daha önemlisi:
MITF pozitifliği melanocitik diferansiyasyon anlamına gelmez.
Cellular neurothekeomada:
MITF+ / S100− / SOX10− / Melan-A−
profili görülebilir.
PRAME de pozitif olabilir
PRAME'in melanoma ayırıcı tanısında yaygınlaşması yeni bir tuzak oluşturmuştur.
Küçük bir seride cellular neurothekeomaların tamamında değişen derecelerde PRAME ekspresyonu bildirilmiştir. (9)
Dolayısıyla:
PRAME pozitif dermal epiteloid tümör = melanoma
şeklinde yorum yapılmamalıdır.
Özellikle genç hastada cellular neurothekeoma morfolojisi varsa S100, SOX10 ve Melan-A ile birlikte değerlendirme gereklidir.
Yeni marker: CD138
2025'te yaklaşık 20 olguyu değerlendiren bir çalışmada cellular neurothekeomaların çok büyük bölümünde CD138 ekspresyonu gösterildi.
Aynı çalışmada:
- CD138 yaklaşık %95,
- NKI/C3 yaklaşık %80–85,
- MITF yaklaşık %70
oranında pozitif bulunurken, karşılaştırılan xanthogranuloma, Spitz nevus ve epiteloid fibrous histiocytoma olgularında CD138 çok daha seyrek görülmüştür. (10)
Bu nedenle CD138:
Cellular neurothekeoma için umut verici yardımcı bir marker
olarak değerlendirilebilir.
Ancak henüz tek başına diagnostik marker değildir.
TFE3 pozitifliği de şaşırtabilir
Bazı pediatrik cellular neurothekeomalarda güçlü TFE3 nükleer ekspresyonu gösterilmiştir.
Ancak bu olgularda:
TFE3 rearrangement veya amplifikasyonu gösterilmemiştir.
Dolayısıyla TFE3 pozitifliği özellikle çocukluk çağındaki mezenkimal tümörlerde yanlışlıkla translokasyon ilişkili tümör düşünülmesine yol açabilir. (11)
Cellular neurothekeoma ile nerve sheath myxoma aynı şey değil
Bu ayrım özellikle terminoloji açısından önemlidir.
Cellular neurothekeoma
- daha hücresel
- epiteloid/iğsi hücreli
- mikronodüler
- S100−
- SOX10−
- NKI/C3 sıklıkla +
- histogenez belirsiz/fibrohistiocytic benzeri
Nerve sheath myxoma
- belirgin myxoid lobüller
- Schwann hücre diferansiyasyonu
- S100+
- SOX10+
Bu nedenle eski “myxoid neurothekeoma” terminolojisi karışıklık yaratabilir; gerçek Schwannian myxoid tümör için nerve sheath myxoma daha açıklayıcıdır. (2–4)
Plexiform fibrohistiocytic tumor ile karışabilir
Özellikle genç hastada subkutan uzanım gösteren mikronodüler tümörde önemli ayırıcı tanıdır.
PFHT lehine
- daha belirgin pleksiform infiltratif büyüme
- histiyositoid ve fibroblastik komponentlerin ayrışması
- osteoklast-benzeri dev hücreler
- daha belirgin subkutan infiltrasyon
Cellular neurothekeoma lehine
- daha kompakt dermal mikronodüller
- karakteristik soluk epiteloid hücreler
- NKI/C3/CD63 ekspresyonu
- yeni verilerde CD138 desteği.
Küçük punch biyopsilerinde bu ayrım özellikle zor olabilir.
Dermatofibroma ile akraba mı?
Cellular neurothekeomanın histogenezi yıllardır tartışmalıdır.
Bazı morfolojik ve gen ekspresyon çalışmalarında:
- dermatofibroma,
- fibrohistiyositik tümörler
ile benzerlikler gösterilmiştir.
NKI/C3 ve MITF'nin dermatofibromalarda da pozitif olabilmesi bu benzerliği destekleyen bulgulardan biridir. (8,12)
Ancak bugün cellular neurothekeoma ayrı bir morfolojik antite olarak değerlendirilmektedir.
2026: Moleküler biyolojide önemli gelişme
2026'da yayımlanan çok merkezli bir çalışmada yaklaşık 20 cellular neurothekeoma tümör-normal eşleşmesi ile genomik olarak incelendi. (13)
Çalışmanın önemli sonucu:
Cellular neurothekeomada tekrarlayan füzyonlardan çok copy-number kayıplarının ön plana çıkmasıdır.
En sık tekrarlayan değişiklik:
9p21.3 delesyonu
olup bu bölge:
- MTAP
- CDKN2A'nın C-terminal kısmını
içermektedir.
Bu bulgu cellular neurothekeomanın ilk kez daha tutarlı bir genomik mekanizma ile ilişkilendirilmesi açısından önemlidir.
Ancak:
MTAP veya CDKN2A incelemesi bugün cellular neurothekeoma tanısı için rutin zorunlu test değildir.
Morfoloji ve IHK hâlâ tanının merkezindedir.
Klinik davranış
Cellular neurothekeoma genel olarak benign bir tümördür.
Klasik büyük serilerde lokal rekürrens:
- seyrek,
- çoğunlukla inkomplet eksizyon veya pozitif cerrahi sınırla ilişkili
bulunmuştur. (1)
Dolayısıyla temel tedavi:
tam cerrahi eksizyondur.
Geniş radikal cerrahi veya adjuvan tedavi genellikle gerekli değildir.
Peki metastaz hiç olmaz mı?
Uzun yıllar cellular neurothekeoma için metastaz bildirilmemişti.
Ancak son yıllarda çocuklarda bölgesel lenf nodu metastazı ile seyreden çok nadir olgular yayımlandı; 2025'te de benzer bir olgu literatüre eklendi. (14,15)
Bu olgular dikkat çekicidir ancak toplam literatüre kıyasla son derece azdır.
Bu nedenle güncel pratik mesaj:
Cellular neurothekeoma benign kabul edilmeye devam eder, ancak metastazın mutlak olarak imkânsız olduğu söylenmemelidir.
Bu sıra dışı olguların biyolojik olarak ayrı bir alt grubu temsil edip etmediği henüz bilinmiyor.
Patolog İçin Pratik Panel
Genç hastada dermal, mikronodüler epiteloid/iğsi hücreli tümörde:
- S100
- SOX10
- Melan-A
- NKI/C3 (CD63)
- CD10
- CD68
- CD138
iyi bir başlangıç paneli olabilir.
Morfolojiye göre:
- PanCK
- EMA
- CD34
- SMA
- desmin
- PRAME
eklenebilir.
Cellular neurothekeomayı destekleyen tipik profil
NKI/C3+ / CD10+ / CD138+ / S100− / SOX10− / Melan-A−
Ancak hiçbir pozitif marker tek başına tanı koydurmaz.
Patolog İçin Akılda Kalacak 7 Nokta
-
Cellular neurothekeoma bir sinir kılıfı tümörü gibi düşünülmemelidir.
-
Nerve sheath myxoma ile aynı antite değildir.
-
Tanıda en önemli ipucu:
dermal mikronodüler/lobüler epiteloid-iğsi hücreli morfolojidir. -
S100 ve SOX10 negatifliği çok değerlidir.
-
Pleomorfizm, yüksek mitoz veya yüzeyel yağ dokusuna infiltrasyon tek başına malign davranış anlamına gelmez.
-
PRAME, MITF ve hatta TFE3 pozitifliği görülebilir; bunlar önemli tanısal tuzaklardır.
-
2026 verileri cellular neurothekeomada 9p21.3/MTAP-CDKN2A bölgesi kayıplarını yeni bir moleküler özellik olarak öne çıkarmaktadır.
Sonuç
Cellular neurothekeoma, patolog için “ismi biyolojisini doğru anlatmayan” tümörlerin iyi örneklerinden biridir.
Bugünkü bilgiler:
nerve sheath myxma ≠ cellular neurothekeoma
ayrımını güçlü biçimde desteklemektedir.
Tanının temeli hâlâ:
yaş ve lokalizasyon + karakteristik mikronodüler morfoloji + S100/SOX10 negatifliği + destekleyici fibrohistiyositik IHK profili
şeklindedir.
Yeni CD138 verileri tanısal paneli güçlendirebilir; 2026'daki genomik çalışma ise copy-number kayıplarının ve özellikle 9p21.3 bölgesinin tümör biyolojisinde önemli olabileceğini göstererek cellular neurothekeoma için yeni bir araştırma alanı açmaktadır.
Kaynaklar
(1) Hornick JL, Fletcher CDM.
Cellular neurothekeoma: detailed characterization in a series of 133 cases.
Am J Surg Pathol. 2007;31:329-340.
PMID: 17325474
DOI: 10.1097/01.pas.0000213360.03133.89
(2) Barnhill RL, Mihm MC Jr.
Cellular neurothekeoma: a distinctive variant mimicking nevomelanocytic tumors.
Am J Surg Pathol. 1990;14:113-120.
PMID: 2154139
(3) Fried I, et al.
SOX-10 and MiTF expression in cellular and “mixed” neurothekeoma.
J Cutan Pathol. 2014;41:640-645.
PMID: 24475873
(4) Vered M, et al.
Classic neurothekeoma (nerve sheath myxoma) and cellular neurothekeoma: immunohistochemical profiles.
J Oral Pathol Med. 2011;40:174-180.
PMID: 20923450
(5) Murphrey M, et al.
Pediatric cellular neurothekeoma: seven cases and systematic review of the literature.
Pediatr Dermatol. 2020;37:320-325.
PMID: 31930561
(6) Stratton J, Billings SD.
Cellular neurothekeoma: analysis of 37 cases emphasizing atypical histologic features.
Mod Pathol. 2014;27:701-710.
PMID: 24186141
(7) Gallo G, et al.
Cellular neurothekeoma: report of two cases with unusual immunohistochemical features.
J Cutan Pathol. 2019;46:80-83.
PMID: 30311258
(8) Abdaljaleel M, North JP.
Positive MITF and NKI/C3 expression in cellular neurothekeoma and dermatofibroma.
Appl Immunohistochem Mol Morphol. 2021;29:440-445.
PMID: 33264109
(9) Cesinaro AM, et al.
PRAME expression in cellular neurothekeoma: a study of 11 cases.
J Cutan Pathol. 2022;49:338-342.
PMID: 34761425
(10) Williamson S, Rosenberg A, Jassim S, Somach S.
CD138: A Potential Novel Diagnostic Marker for Cellular Neurothekeoma.
J Cutan Pathol. 2025;52:379-383.
PMID: 40033790
DOI: 10.1111/cup.14790
(11) Cheng Y, et al.
Expression of TFE3 in Cellular and Myxoid Type of Neurothekeoma.
Fetal Pediatr Pathol. 2023;42:679-684.
PMID: 36802993
(12) Zelger BG, et al.
Cellular “neurothekeoma”: an epithelioid variant of dermatofibroma?
Histopathology. 1998;32:414-422.
PMID: 9639116
(13) Sousa-Squiavinato ACM, et al.
Cellular neurothekeoma is driven by copy number deletions, providing potential diagnostic and therapeutic avenues.
Br J Dermatol. 2026;194:593-595.
PMID: 41365817
DOI: 10.1093/bjd/ljaf487
(14) Zenner K, et al.
Metastatic cellular neurothekeoma in childhood.
Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2019;119:86-88.
PMID: 30685663
(15) Fuentes-Carrascal J, et al.
Metastatic cellular neurothekeoma arising over a vaccination scar: a case report and literature review.
Rev Esp Patol. 2025;58:100832.
PMID: 40628150
Etiket: Dermatopatoloji / Yumuşak Doku Patolojisi / Cellular Neurothekeoma