Benign notochordal cell tumour, embriyonik notokord kalıntılarından gelişen, çoğu kez vertebra korpusu, sakrum veya klivusta tesadüfen saptanan benign intraosseöz bir lezyondur. WHO Classification of Tumours 5. edisyonunda notokordal tümörler arasında ayrı bir antite olarak yer alır. Tanısal sorun, hem morfolojik hem de immünofenotipik olarak Chordoma ile örtüşebilmesidir; ayrım bu nedenle tek bir boyaya değil, histolojik mimari ile radyolojik davranışın birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Klinik ve radyolojik bağlam
Lezyonlar çoğunlukla küçük ve asemptomatiktir. Bilgisayarlı tomografide normal görünümlü kemik içinde hafif ya da belirgin skleroz; manyetik rezonans görüntülemede T1 ağırlıklı serilerde düşük, T2 ağırlıklı serilerde yüksek sinyal ve genellikle belirgin kontrastlanma olmaması tipiktir. Kortikal destrüksiyon, osteoliz, genişleyen yumuşak doku kitlesi ve belirgin kontrastlanma ise Chordoma olasılığını artırır.
Bu radyolojik ayrım mutlak değildir. Histolojik olarak sakin görünen küçük bir biyopsi, görüntülemede destrüktif ve ekstraosseöz komponenti bulunan lezyonun tamamını temsil etmeyebilir. Böyle bir uyumsuzlukta “benign” yorumdan önce görüntülerin doğrudan görülmesi ve hedefli yeniden örnekleme düşünülmelidir.
Morfoloji
Benign notochordal cell tumour genellikle iyi sınırlı fakat kapsülsüzdür. Kemik iliği aralıklarını dolduran solid tabakalar hâlinde, adipocyte benzeri geniş ve vakuollü hücreler izlenir. Daha küçük, eozinofilik sitoplazmalı hücreler ve intrasitoplazmik eozinofilik hiyalin globüller eşlik edebilir. Çekirdekler yuvarlak-oval, küçük ve sakindir; hafif boyut farklılığı görülebilse de belirgin pleomorfizm beklenmez.
Lezyon içindeki trabeküller korunur ve sıklıkla sklerotiktir. Bu özellik, kemiği destrükte ederek büyüyen Chordoma'dan ayrımda önemlidir. Klasik Benign notochordal cell tumour'da:
- lobüler büyüme,
- tümör lobüllerini ayıran fibröz septalar,
- bol extracellular myxoid matrix,
- coğrafi nekroz,
- belirgin mitotik aktivite,
- permeatif kemik destrüksiyonu
beklenmez. Özellikle extracellular myxoid matrix yokluğu ve mevcut trabeküllerin destrükte edilmeden korunması, en yararlı histolojik ipuçlarıdır.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
Tümör hücreleri genellikle geniş spektrumlu cytokeratin, CK8/18, CK19, EMA, S100 ve vimentin eksprese eder. Brachyury (TBXT) nükleer pozitifliği notokordal diferansiyasyonu destekler. Ancak Conventional chordoma da aynı belirteçleri eksprese edebildiği için bu panel benign ve malign notokordal lezyonları güvenilir biçimde ayırmaz. İmmünohistokimya esas olarak hücrelerin notokordal kökenini gösterir; biyolojik davranışı morfoloji ve görüntüleme belirler.
Ki-67 proliferasyon indeksi genellikle çok düşüktür. SMARCB1/INI1 ekspresyonunun korunması beklenir; özellikle genç hastada skull base veya aksiyel yerleşimli, epiteloid görünümlü ve INI1 kayıplı bir lezyon Poorly differentiated chordoma açısından değerlendirilmelidir.
Benign notochordal cell tumour için Chordoma ayrımını tek başına sağlayan rutin bir moleküler test yoktur. Küçük seriler, benign lezyonlarda genomik değişiklik yükünün Chordoma'ya göre daha sınırlı olabileceğini göstermiştir; ancak bu bulgu henüz standart tanısal eşik oluşturmaz. 2025 tarihli birincil araştırmada TBXT rs2305089 A aleli ile Benign notochordal cell tumour ve Chordoma arasında ilişki saptanmıştır. Bu sonuç ortak biyolojik zemini destekleyen bir araştırma bulgusudur; bireysel olguda tanı koyduran bir test veya resmî WHO sınıflandırma değişikliği değildir.
Ayırıcı tanı
Conventional chordoma
En kritik ayırıcı tanıdır. Conventional chordoma radyolojik olarak osteolitik ve destrüktiftir; korteksi aşarak yumuşak doku kitlesi oluşturabilir. Histolojide fibröz septalarla ayrılan lobüller, extracellular myxoid matrix içinde kordonlar ve kümeler hâlinde physaliphorous cells ve değişken derecede atipi görülür. Brachyury, cytokeratin, EMA ve S100 iki antitede de pozitif olabileceğinden, pozitif immünpanel Chordoma lehine tek başına kanıt değildir.
Poorly differentiated chordoma
Daha çok çocuk ve genç erişkinlerde, skull base ve aksiyel iskelette görülür. Solid epiteloid morfoloji, belirgin sitolojik atipi, yüksek proliferasyon ve SMARCB1/INI1 kaybı karakteristiktir. Brachyury ve epithelial marker pozitifliği korunabilir.
Chondrosarcoma
Chondrosarcoma lobüler büyüme ve chondromyxoid matrix nedeniyle Chordoma'yı taklit edebilir; ancak cytokeratin, EMA ve brachyury genellikle negatiftir. Morfoloji, radyoloji ve gerektiğinde IDH1/IDH2 analizi birlikte değerlendirilmelidir.
Metastatic clear cell renal cell carcinoma
Vakuollü ya da berrak sitoplazmalı hücreler ve zengin damar ağı yanıltıcı olabilir. PAX8, CAIX ve renal lineage marker pozitifliği ile brachyury negatifliği metastaz lehinedir. Hastanın klinik öyküsü ve görüntüleme bulguları belirleyicidir.
Normal yağlı kemik iliği ve köpüksü histiyositler
Küçük biyopside seyrek, vakuollü notokordal hücreler adipocyte veya histiocyte sanılabilir. Hücrelerin solid tabakalar oluşturması, epithelial marker ve brachyury ekspresyonu ile dikkatli morfolojik inceleme ayrımı sağlar.
Ecchordosis physaliphora
Klivus çevresinde, çoğunlukla intradural ve ekstraosseöz yerleşimli benign notokordal kalıntıdır. İmmünofenotip Benign notochordal cell tumour ve Chordoma ile örtüşebilir; bu nedenle anatomik yerleşim ve kemikle ilişkinin görüntüleme ile gösterilmesi esastır.
Tanısal tuzaklar
- Brachyury pozitifliğini Chordoma tanısıyla eşitlemek: Brachyury notokordal diferansiyasyonu gösterir; benignite-malignite ayrımı yapmaz.
- Küçük biyopsiyi tüm lezyon kabul etmek: Destrüktif veya ekstraosseöz bir kitlenin sakin görünen bölgesi örneklenmiş olabilir.
- Myxoid matrix'i gözden kaçırmak: Gerçek extracellular matrix ve lobüler mimari Conventional chordoma yönünde güçlü uyarıdır.
- Sklerozu malignite lehine yorumlamak: Benign notochordal cell tumour sıklıkla reaktif trabeküler sklerozla birliktedir; belirleyici olan destrüksiyonun bulunmamasıdır.
- Dekalsifikasyon etkisini unutmamak: Asit dekalsifikasyonu cytokeratin ve özellikle nükleer belirteçlerin boyanmasını zayıflatabilir; negatif sonuç morfolojiyle birlikte yorumlanmalıdır.
- Prekürsör ilişkisini kanıtlanmış progresyon gibi sunmak: Benign notochordal cell tumour ile Chordoma'nın birlikte bulunduğu olgular ve ortak biyolojik bulgular ilişkiyi destekler; ancak Benign notochordal cell tumour sık, Chordoma ise çok nadirdir ve çoğu benign lezyonun ilerlediği gösterilmemiştir.
- “Atypical notochordal cell tumour” ifadesini yerleşik WHO antitesi sanmak: Bu terim morfoloji-görüntüleme uyumsuzluğu bulunan sınır olgular için literatürde önerilmiştir; WHO 5. edisyonda ayrı bir antite değildir.
Tanısal odak: Vakuollü hücrelerde brachyury ve epithelial marker pozitifliği notokordal kökeni doğrular; Benign notochordal cell tumour tanısını güvenilir kılan ise myxoid-lobüler mimarinin, kemik destrüksiyonunun ve yumuşak doku kitlesinin bulunmamasıdır.
Kaynaklar
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Soft Tissue and Bone Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th Edition, Volume 3. International Agency for Research on Cancer; 2020. Resmî IARC kitap sayfası · Resmî sınıflandırma yapısı
- Yamaguchi T, Suzuki S, Ishiiwa H, Shimizu K, Ueda Y. Benign notochordal cell tumors: a comparative histological study of benign notochordal cell tumors, classic chordomas, and notochordal vestiges of fetal intervertebral discs. American Journal of Surgical Pathology. 2004;28:756-761. PMID: 15166667. DOI: 10.1097/01.PAS.0000126058.18669.5D.
- Yamaguchi T, Iwata J, Sugihara S, et al. Distinguishing benign notochordal cell tumors from vertebral chordoma. Skeletal Radiology. 2008;37:291-299. PMID: 18188556. DOI: 10.1007/s00256-007-0435-y.
- Du J, Xu L, Cui Y, Liu Z, Su Y, Li G. Benign notochordal cell tumour: clinicopathology and molecular profiling of 13 cases. Journal of Clinical Pathology. 2019;72:66-74. PMID: 30355586. DOI: 10.1136/jclinpath-2018-205441.
- Deshpande V, Nielsen GP, Rosenthal DI, Rosenberg AE. Intraosseous benign notochord cell tumors (BNCT): further evidence supporting a relationship to chordoma. American Journal of Surgical Pathology. 2007;31:1573-1577. PMID: 17895760. DOI: 10.1097/PAS.0b013e31805c9967.
- Usher I, O'Donnell P, Ligammari L, et al. The TBXT rs2305089 SNP links the benign notochordal cell tumour and chordoma. Journal of Pathology. 2025;266:247-257. PMID: 40323130. DOI: 10.1002/path.6427.