Osteoblastoma, osteoid ve örgü kemik üreten, çoğunlukla çocuklar ile genç erişkinlerde görülen benign bir kemik neoplazisidir. Omurganın posterior elemanları ve uzun kemikler sık yerleşimler arasındadır. Histolojik görünüm Osteoid osteoma ile büyük ölçüde örtüşebilir; Osteosarcoma’dan ayrımda ise tek tek hücrelerin iriliğinden çok tümörün bütünü, büyüme paterni ve radyolojik sınırları belirleyicidir.
Morfoloji
Tümör, gevşek ve belirgin vasküler bir stroma içinde düzensiz osteoid ve örgü kemik trabeküllerinden oluşur. Trabeküllerin çevresinde sıralanan dolgun osteoblastlar ve aralarda osteoklast tipi dev hücreler görülebilir. Osteoid üretimi genellikle düzenlidir; ilerleyen alanlarda osteoblastik çevrelenme gösteren kemik trabekülleri belirginleşir.
Bazı olgularda osteoblastlar iri, nükleolleri belirgin ve epiteloid görünümlüdür. Bu değişiklik tek başına malignite kanıtı değildir. Sekonder Aneurysmal bone cyst değişikliği, hemoraji ve reaktif kemik oluşumu ana tümör paternini maskeleyebilir.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
SATB2, osteoblastik farklılaşmayı destekleyebilir; ancak Osteoblastoma ile Osteosarcoma ayrımını sağlamaz.
Osteoblastoma ve Osteoid osteoma olgularının önemli bir bölümünde FOS, daha az sıklıkla FOSB yeniden düzenlenmeleri bulunur. FOS immünohistokimyasında neoplastik osteoblastlarda güçlü ve yaygın nükleer ekspresyon, uygun morfolojik bağlamda tanıyı destekleyen yararlı bir vekil bulgudur. Bununla birlikte:
- negatif FOS boyanması tanıyı dışlamaz,
- dekalsifikasyon ve teknik koşullar sonucu etkileyebilir,
- fokal veya zayıf ekspresyon özgül kabul edilmemelidir,
- nadir Osteosarcoma örneklerinde de FOS ekspresyonu ya da yeniden düzenlenmesi bildirilebildiğinden sonuç tek başına benignite kanıtı değildir.
Kuşkulu olgularda FOS/FOSB yeniden düzenlenmesinin moleküler olarak araştırılması yardımcı olabilir; ancak moleküler bulgu da radyoloji ve büyüme paterniyle birlikte yorumlanmalıdır.
Ayırıcı tanı
Osteoid osteoma
Morfoloji hemen hemen aynı olabilir. Ayrım esas olarak klinik-radyolojik bağlam, lezyonun boyutu ve büyüme biçimine dayanır. FOS pozitifliği iki antitede de görülebildiğinden ayırıcı değildir.
Osteosarcoma
En kritik soru, osteoidin yalnızca bulunması değil, malign hücreler tarafından üretilip üretilmediğidir. Belirgin sitolojik malignite, atipik mitozlar, permeatif büyüme, konak kemiği destrükte eden patern ve tümörün radyolojik davranışı Osteosarcoma lehinedir. İri epiteloid osteoblastlar veya tek başına SATB2 pozitifliği malignite tanısı için yeterli değildir.
Aneurysmal bone cyst ve reaktif kemik oluşumu
Sekonder kistik değişiklik baskınsa septalardaki temel tümör bileşeni aranmalıdır. Fraktür kallusu ve diğer reaktif süreçlerde görülen zonasyon, maturasyon ve klinik öykü ayırıcı tanıya yardım eder.
Osteoblastoma-like osteosarcoma
Özellikle sınırlı biyopside ciddi bir tuzaktır. Görece bland görünen osteoblastik hücreler ve Osteoblastoma benzeri trabeküller bulunabilir; buna karşın infiltratif/permeatif büyüme ile malign osteoid odakları tanısaldır. Bu ayrım yalnız küçük bir histolojik alana veya tek bir immün belirtece bırakılmamalıdır.
Tanısal tuzaklar
- Epiteloid osteoblastları maligniteyle eşitlemek: Hücre iriliği, lezyonun mimarisi ve konak kemikle ilişkisinden bağımsız yorumlanmamalıdır.
- FOS pozitifliğini mutlak tanı kabul etmek: Güçlü ve yaygın nükleer boyanma destekleyicidir; morfolojik-radyolojik uyumun yerini tutmaz.
- FOS negatifliğiyle tanıyı dışlamak: Moleküler heterojenite, düşük tümör oranı ve dekalsifikasyon yalancı negatifliğe yol açabilir.
- Sekonder Aneurysmal bone cyst değişikliğine odaklanmak: Kanlı boşluklar yerine septalardaki solid osteoblastik bileşen incelenmelidir.
- Biyopsiyi radyolojiden bağımsız değerlendirmek: Benign-malign ayrımında tüm lezyonun sınırı ve büyüme paterni çoğu kez en değerli bilgiyi verir.
Tanısal odak: Osteoblastların ne kadar iri olduğundan önce osteoid üretiminin düzeni, tümörün bütünü ve konak kemikle ilişkisi değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
-
Fittall MW, Mifsud W, Pillay N, et al. Recurrent rearrangements of FOS and FOSB define osteoblastoma. Nature Communications. 2018;9:2150. PMID: 29858576. DOI: 10.1038/s41467-018-04530-z. PubMed · DOI
-
Amary F, Markert E, Berisha F, et al. FOS Expression in Osteoid Osteoma and Osteoblastoma: A Valuable Ancillary Diagnostic Tool. American Journal of Surgical Pathology. 2019. PMID: 31490237. DOI: 10.1097/PAS.0000000000001355. PubMed · DOI
-
Lam SW, Cleton-Jansen AM, van Duinen SG, et al. Utility of FOS as diagnostic marker for osteoid osteoma and osteoblastoma. Virchows Archiv. 2020;476:455–463. PMID: 31768625. DOI: 10.1007/s00428-019-02684-9. PubMed · DOI