Rosai-Dorfman disease (RDD), geniş soluk sitoplazmalı neoplastik histiocyte’ların nodal veya extranodal dokularda biriktiği, klinik davranışı kendiliğinden gerileyen tek odaklı hastalıktan multisystem tutuluma kadar değişebilen bir histiocytic neoplasm’dır. Tarihsel adı sinus histiocytosis with massive lymphadenopathy olsa da hastaların önemli bir bölümünde masif lymphadenopathy bulunmaz. WHO 5. edisyon Haematolymphoid Tumours sınıflamasında histiocyte/macrophage neoplasms içinde; WHO 5. edisyon Soft Tissue and Bone Tumours yapısında ise kemiğin haematopoietic neoplasms grubu içinde yer alır.
Klasik nodal RDD, çoğunlukla ağrısız bilateral cervical lymphadenopathy ile ortaya çıkar. Extranodal hastalık deri/subcutis, sinonasal tract, salivary gland, orbit, central nervous system, upper airway, kidney ve kemikte görülebilir. Primary intraosseous RDD çok nadirdir; çoğu olgu ağrı ile başvurur ve radyolojik olarak iyi sınırlı, sıklıkla sclerotic rim içeren lytic lezyon oluşturur. Ekstremite kemikleri—özellikle proximal tibia—sık, vertebra ile craniofacial bones ise önemli axial yerleşimlerdir. Tek kemik odağı şeklinde sunulabilse de multifocal veya multisystem hastalık olasılığı vardır.
Morfoloji
Klasik nodal lezyonda lymph node sinüsleri, geniş ve soluk görünümlü RDD histiocyte’larıyla belirgin biçimde genişler. Bu hücrelerin nükleusları yuvarlak-oval, kromatini açık, nükleolleri belirgindir; sitoplazmaları bol, soluk eozinofilik veya köpüksüdür. En karakteristik bulgu emperipolesistir: intact lymphocyte, plasma cell ve bazen neutrophil’lerin histiocyte sitoplazması içinde, sınırları seçilebilen boşluklarda korunmuş halde bulunmasıdır. Emperipolesis phagocytosis değildir; içerilen hücre parçalanmadan canlılığını ve morfolojisini korur.
Düşük büyütmede çoğu lezyonda soluk histiocytic alanlarla koyu lymphoplasmacytic alanların dönüşümlü görünümü fark edilir. Zeminde plasma cell, lymphocyte, neutrophil, lymphoid follicle, Russell body ve değişen derecede fibrosis bulunabilir. Histiocyte’larda hafif nuclear atypia olabilir; ancak belirgin pleomorphism, atypical mitosis ve geniş necrosis klasik RDD için beklenen özellikler değildir.
Extranodal ve intraosseous RDD morfolojisi daha az “klasik” olabilir:
- Nodal sinus architecture yoktur; lezyon marrow’u ve Haversian systems’i infiltratif biçimde doldurabilir.
- Fibrosis/sclerosis belirginleşirken histiocyte sayısı ve emperipolesis azalabilir.
- Foamy change, multinucleated giant cell, neutrophilic microabscess veya granuloma-benzeri alanlar görülebilir.
- Kemik rezorpsiyonu ve reactive woven bone, lezyonu chronic osteomyelitis ya da fibro-osseous process’e benzetebilir.
- CNS ve upper airway lezyonlarında yoğun fibrosis, inflammatory pseudotumour veya meningioma benzeri görünüm oluşturabilir.
Emperipolesis önemli bir ipucudur fakat her kesitte bulunması zorunlu değildir. Özellikle küçük, decalcified veya yoğun fibrotik örneklerde tanısal hücreler çok seyrek kalabilir.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
RDD histiocyte’ları tipik olarak:
- güçlü nükleer ve sitoplazmik S100 pozitiftir,
- CD68 ve çoğu olguda CD163 pozitiftir,
- nükleer OCT2 ve cyclin D1 pozitiftir,
- nükleer PU.1 pozitiftir,
- factor XIIIa değişken/fokal olabilir,
- CD1a ve CD207/langerin negatiftir,
- melanocytic marker’lar ve epithelial marker’lar negatiftir.
OCT2, çoğu patolog için B-cell differentiation ile özdeşleşmiş olsa da RDD’de monocyte-macrophage fenotipinin güçlü bir belirtecidir. 33 hastalık bir seride OCT2 olguların %97’sinde, S100 %100’ünde, CD163 %88’inde ve cyclin D1 %97’sinde pozitif bulunmuştur. Bu profil RDD’yi destekler; ancak tek bir marker tanı koydurmaz. Cyclin D1 pozitifliği mantle cell lymphoma, CD30 pozitifliği ise Hodgkin lymphoma veya anaplastic large cell lymphoma yönünde yanlış yorumlanmamalıdır.
2026’da yayımlanan 10 olguluk bir seride CD30 ve cyclin D1 bütün olgularda, OCT2 ise %90 oranında pozitif bildirilmiştir. Bunlar küçük bir çalışma grubuna ait oranlardır; özellikle CD30 ekspresyonu RDD için zorunlu ya da özgül bir ölçüt değildir. İmmünohistokimyanın amacı, karakteristik histiocyte’ları doğrulamak ve taklitçileri dışlamaktır.
RDD’nin bir bölümü klonal MAPK/RAS-pathway değişiklikleri taşır. En iyi tanımlanmış değişiklikler KRAS ve MAP2K1 mutasyonlarıdır; daha seyrek NRAS, ARAF, CSF1R ve diğer yolak genlerinde değişiklikler bildirilmiştir. 2017’deki moleküler seride olguların yaklaşık üçte birinde, birbirini dışlayan KRAS veya MAP2K1 mutasyonları saptanmıştır. 2026 tarihli uluslararası 162 hastalık kohortta moleküler inceleme yapılan 102 hastanın 40’ında (%39,2) MAPK/RAS değişikliği gösterilmiş ve bu değişiklikler multisystem hastalıkla ilişkili bulunmuştur. Bu oranlar kohorta ve test kapsamına özgüdür.
BRAF V600E, RDD için tipik değişiklik değildir ve yalnız nadir olgularda bildirilmiştir. Pozitifliği, özellikle kemik lezyonunda, Langerhans cell histiocytosis veya mixed histiocytosis olasılığını yeniden değerlendirmeyi gerektirir. Mutation-negative sonuç RDD’yi dışlamaz; localized ve low-cellularity lezyonlarda DNA miktarı ile variant allele fraction yetersiz olabilir.
Ayırıcı tanı
Langerhans cell histiocytosis
Langerhans cell histiocytosis’te reniform/grooved nükleuslu hücreler, sıklıkla eosinophil-rich zemin ve CD1a/CD207/langerin pozitifliği bulunur. RDD’de hücreler S100 ve OCT2 pozitif olmakla birlikte CD1a/CD207 negatiftir; belirgin emperipolesis destekleyicidir. Her iki antitede cyclin D1 ekspresyonu görülebileceğinden ayırıcı değildir.
Erdheim-Chester disease
Erdheim-Chester disease’de foamy histiocyte, Touton-type giant cell ve fibrosis baskındır; hücreler CD68/CD163 pozitif, genellikle S100 ve OCT2 negatif ya da yalnız fokal, CD1a/CD207 negatiftir. Bilateral-symmetric long-bone osteosclerosis, “hairy kidney” ve “coated aorta” ECD lehinedir. RDD’nin intraosseous lezyonları daha çok focal lytic kitle şeklindedir ve emperipolesis/S100/OCT2 profili gösterir.
Reactive sinus histiocytosis
Reactive sinus histiocytosis’te sinüsler macrophage’larla genişleyebilir ve sınırlı emperipolesis görülebilir. Ancak RDD’de histiocyte’lar daha iri-soluk, S100/OCT2/cyclin D1 ekspresyonu daha belirgin ve emperipolesis daha yaygındır. Klinik dağılım ile olası MAPK-pathway değişikliği neoplaziyi destekler. Yine de tek bir immunostain veya tek bir emperipolesis odağı reactive süreçten ayrım için yeterli değildir.
Hodgkin lymphoma ve anaplastic large cell lymphoma
RDD’de belirgin nükleol ve CD30 ekspresyonu büyük hücreli lymphoma’yı taklit edebilir. Hodgkin/Reed-Sternberg cells çoğunlukla CD30 ve MUM1 pozitif, weak PAX5 pozitif; histiocytic marker’lar ve yaygın S100/OCT2 profili negatif veya uyumsuzdur. Anaplastic large cell lymphoma’da T-cell/cytotoxic fenotip ve bazı olgularda ALK ekspresyonu bulunur. RDD histiocyte’larında emperipolesis ile CD68/CD163/S100 ko-ekspresyonu belirleyicidir.
ALK-related histiocytosis
ALK-related histiocytosis’te histiocyte’lar CD68/CD163/factor XIIIa pozitif, S100 değişken olabilir ve bazen emperipolesis gösterebilir. Diffüz granular cytoplasmic veya membranöz ALK ekspresyonu ve ALK fusion’ının gösterilmesi tanıyı destekler. RDD’de ALK negatiftir; OCT2 ve karakteristik morfoloji daha uyumludur.
Juvenile xanthogranuloma ve diğer xanthogranulomatous lesions
Juvenile xanthogranuloma’da foamy histiocyte ve Touton-type giant cell görülür; hücreler CD68/CD163/factor XIIIa pozitif, S100/OCT2 çoğunlukla negatif, CD1a/CD207 negatiftir. RDD’nin fibrotik/xanthomatous extranodal örneklerinde emperipolesis seyrek olduğunda bu ayrım zorlaşır.
IgG4-related disease
RDD’de yoğun plasma-cell infiltrasyonu ve artmış IgG4-positive plasma cell sayısı görülebilir. Bu bulgu tek başına IgG4-related disease anlamına gelmez. Storiform fibrosis, obliterative phlebitis, uygun serum/organ bulguları ve IgG4:IgG oranı IgG4-related disease lehinedir; geniş S100/OCT2-positive histiocyte’lar ve emperipolesis RDD’yi destekler.
Metastatic melanoma
Melanoma, S100 pozitifliği, belirgin nükleol ve multinucleated hücrelerle RDD’yi taklit edebilir. SOX10, Melan-A ve HMB45 melanoma lehine; CD68/CD163/OCT2, emperipolesis ve melanocytic marker negatifliği RDD lehinedir. S100 tek başına lineage belirlemez.
Histiocytic sarcoma
Histiocytic sarcoma CD68/CD163 pozitif olabilir; ancak belirgin nuclear pleomorphism, iri nükleol, yüksek mitotic activity, atypical mitosis ve necrosis ile RDD’den ayrılır. S100 bazı olgularda pozitif olabilir. MAPK-pathway değişikliği yüksek dereceli morfolojinin yerini tutmaz ve antiteyi tek başına belirlemez.
Chronic osteomyelitis ve reactive bone lesions
Chronic osteomyelitis’te neutrophilic debris, necrotic bone, granulation tissue ve reactive macrophage’lar baskındır. RDD’nin intraosseous lezyonlarında fibrosis, neutrophil ve kemik rezorpsiyonu enfeksiyonu taklit edebilir. Büyük S100/OCT2-positive histiocyte’ların hedeflenmesi ve emperipolesis’in gösterilmesi ayrımı sağlar; enfeksiyon için histochemical/microbiological korelasyon ayrıca değerlendirilir.
Tanısal tuzaklar
- Masif lymphadenopathy yoksa RDD’yi dışlamak: Extranodal, primary cutaneous, CNS ve primary intraosseous RDD, lymph node tutulumu olmadan gelişebilir.
- Emperipolesis görülmeyince tanıdan vazgeçmek: Fibrotik extranodal ve decalcified bone lezyonlarında emperipolesis seyrek veya belirsiz olabilir.
- Emperipolesis’i patognomonik saymak: Reactive histiocytosis, myeloid neoplasms ve başka lezyonlarda da görülebilir; morfoloji ve immunophenotype birlikte gerekir.
- OCT2 pozitifliğini B-cell neoplazisi olarak yorumlamak: RDD histiocyte’ları güçlü OCT2 eksprese eder; PAX5/CD20 ve histiocytic marker’larla lineage doğrulanmalıdır.
- Cyclin D1 pozitifliğini mantle cell lymphoma sanmak: RDD’de cyclin D1 yaygındır; SOX11, B-cell marker’ları ve CCND1 rearrangement bağlamı farklıdır.
- CD30 pozitifliğini Hodgkin lymphoma/ALCL için yeterli saymak: CD30 RDD’de değişken ve bazen yaygın olabilir; marker özgül değildir.
- Artmış IgG4-positive plasma cell nedeniyle IgG4-related disease tanısı koymak: RDD’de reaktif IgG4 artışı görülebilir; storiform fibrosis ve obliterative phlebitis gibi özgün bağlam aranmalıdır.
- BRAF V600E negatifliğini veya geniş panelde mutation bulunmamasını dışlayıcı saymak: RDD olgularının önemli bölümü testlerle mutation-negative kalır.
- BRAF V600E pozitifliğini tipik RDD bulgusu kabul etmek: Bu değişiklik RDD’de nadirdir; mixed LCH/RDD ve başka histiocytosis olasılıkları araştırılmalıdır.
- Decalcification etkisini göz ardı etmek: Güçlü asit işlemi S100/OCT2/cyclin D1 antigenicity’sini ve düşük variant allele fraction’lı MAPK değişikliklerinin saptanmasını bozabilir.
- Primary intraosseous lezyonu basitçe nodal RDD’nin kopyası sanmak: Sinus architecture yoktur; fibrosis, xanthomatous change ve kemik rezorpsiyonu baskın olabilir.
- Araştırma oranlarını WHO tanı kriteri gibi sunmak: MAPK/RAS ve marker sıklıkları kohorta özgüdür; resmî sınıflama değişikliği değildir.
Kaynaklar
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Soft Tissue and Bone Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th ed., Volume 3. IARC, 2020. ISBN 978-92-832-4502-5. IARC · WHO sınıflama yapısı
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Haematolymphoid Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th ed., Volume 11. IARC, 2024. ISBN 978-92-832-4520-9. IARC · WHO sınıflama yapısı
- Ravindran A, Rech KL. How I Diagnose Rosai-Dorfman Disease. Am J Clin Pathol. 2023;160(1):1-10. PMID: 37167084. DOI: 10.1093/ajcp/aqad047. PubMed · DOI
- Weng X, et al. Primary intraosseous Rosai-Dorfman disease: An analysis of clinicopathologic characteristics, molecular genetics, and prognostic features. Front Oncol. 2022;12:950114. PMID: 36185213. DOI: 10.3389/fonc.2022.950114. PubMed · DOI
- Sen M, et al. Clinical phenotypes, autoimmunity and outcomes in Rosai-Dorfman disease: An international multicentre cohort study. Br J Haematol. 2026. PMID: 43014348. DOI: 10.1111/bjh.70939. PubMed · DOI
- Ruan GJ, et al. Mutational profiling links biologically relevant variants to multisystemic Rosai-Dorfman disease. Blood Adv. 2026;10(17):5847-5851. PMID: 42160767. DOI: 10.1182/bloodadvances.2025019245. PubMed · DOI
- Zhang Y, et al. Clinicopathological Features and Expression of CD30, OCT2, and Cyclin D1 in Rosai-Dorfman Disease: A Retrospective Case Series. Appl Immunohistochem Mol Morphol. 2026;34(6):417-422. PMID: 42439595. DOI: 10.1097/PAI.0000000000001339. PubMed · DOI
- Ravindran A, et al. Rosai-Dorfman Disease Displays a Unique Monocyte-Macrophage Phenotype Characterized by Expression of OCT2. Am J Surg Pathol. 2021;45(1):35-44. PMID: 33177341. DOI: 10.1097/PAS.0000000000001617. PubMed · DOI
- Garces S, et al. Mutually exclusive recurrent KRAS and MAP2K1 mutations in Rosai-Dorfman disease. Mod Pathol. 2017;30(10):1367-1377. PMID: 28664935. DOI: 10.1038/modpathol.2017.55. PubMed · DOI
- Primary intraosseous Rosai-Dorfman disease: Clinicopathological features and an assessment of a possible relationship with IgG4-related disease. Ann Diagn Pathol. 2025;74:152435. PMID: 39799702. DOI: 10.1016/j.anndiagpath.2024.152435. PubMed · DOI