Langerhans cell histiocytosis (LCH), Langerhans-cell fenotipli neoplastik myeloid hücrelerin dokularda birikmesiyle oluşan, klinik davranışı tek bir kemik odağından yaşamı tehdit eden multisystem hastalığa kadar değişebilen bir neoplazidir. WHO 5. edisyon Haematolymphoid Tumours sınıflamasında Langerhans cell neoplasms ailesinde yer alır; WHO 5. edisyon Soft Tissue and Bone Tumours yapısında da kemikte görülen haematopoietic neoplasms arasında listelenir. “Eosinophilic granuloma” terimi, unifocal osseous LCH için kullanılan tarihsel bir adlandırmadır; ayrı bir tümör antitesi değildir.
Kemik, LCH’nin en sık tutulan organlarından biridir. Çocuklarda daha sık olmakla birlikte erişkinlerde de görülebilir. Kafatası, mandibula, kaburga, pelvis, vertebra ve uzun kemikler tutulabilir. Radyolojik görünüm çoğu kez litiktir; skull lezyonlarında bevelled edge, çenede “floating teeth”, vertebrada vertebra plana görülebilir. Ancak kortikal erozyon, periosteal reaksiyon ve yumuşak doku uzanımı enfeksiyon veya malign small round cell tumour izlenimi yaratabilir. Tek bir kemik lezyonu bulunan hastada bile başka kemiklerin ya da deri, akciğer, hipofiz ve diğer organların tutulumu klinik sınıflamayı değiştirir.
Morfoloji
Tanısal hücre, orta-büyük boyutlu LCH cell’dir. Sitoplazma orta genişlikte, soluk eozinofilik veya hafif amfofiliktir. Nükleuslar oval, reniform ya da düzensiz şekilli; kromatin ince ve nükleoller küçük-belirsizdir. En karakteristik ayrıntı, longitudinal nükleer oluklar ve katlantılardır; bazı hücrelerde intranuclear pseudoinclusion görülebilir. Hücreler tek tek dağılmış olabileceği gibi gevşek kümeler veya geniş tabakalar oluşturabilir.
Zemin lezyonun evresine göre büyük ölçüde değişir:
- Erken ve aktif lezyonlarda LCH cells ile birlikte çok sayıda eosinophil bulunabilir; eosinophilic microabscess benzeri odaklar gelişebilir.
- Neutrophil, küçük lymphocyte, plasma cell, macrophage ve multinucleated giant cell değişen oranlarda eşlik edebilir.
- Daha eski lezyonlarda foamy histiocyte, hemosiderin, fibrosis ve reaktif bone formation baskınlaşabilir; tanısal LCH cells seyrekleşebilir.
- Nekroz ve kemik destrüksiyonu görülebilir. Buna karşılık belirgin pleomorphism, atipik mitoz ve monoton yüksek dereceli görünüm klasik LCH için beklenen bulgular değildir ve Langerhans cell sarcoma olasılığını gündeme getirir.
Eosinophil varlığı yararlı bir ipucudur ancak zorunlu değildir. Özellikle erişkin, akciğer, deri ve geç dönem kemik lezyonlarında eosinophil çok az olabilir veya hiç bulunmayabilir. Tanıyı “eosinophilic granuloma” görünümüne bağımlı kılmak bu nedenle olguların atlanmasına yol açar.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
LCH cells tipik olarak:
- membranöz CD1a pozitiftir,
- membranöz ve sitoplazmik CD207/langerin pozitiftir,
- nükleer ve sitoplazmik S100 pozitiftir,
- CD68 ve CD163 değişken/fokal olabilir,
- cyclin D1 çoğu olguda nükleer ekspresyon gösterir,
- SOX10, melanocytic belirteçler ve myeloperoxidase negatiftir.
CD1a ile CD207’nin neoplastik hücrelerde birlikte ekspresyonu, uygun morfolojiyle birleştiğinde tanının temelidir. CD207/langerin, Birbeck granule oluşumuyla ilişkili olduğundan elektron mikroskopisinde Birbeck granule gösterilmesi artık rutin tanı için gerekli değildir. S100 duyarlıdır fakat özgül değildir; melanoma, Rosai-Dorfman disease ve çeşitli dendritic-cell lezyonlarında da pozitif olabilir.
Cyclin D1, MAPK yolu aktivasyonunun aşağı akım bir göstergesi olarak LCH’de sıklıkla pozitiftir. Bir çalışmada 39/39 LCH olgusunda cyclin D1 ekspresyonu saptanmış, reactive Langerhans-cell proliferations’da ise anlamlı ekspresyon görülmemiştir. Bununla birlikte cyclin D1 başka histiocytic neoplasms’da da pozitif olabileceği için soy belirleyici bir marker değildir; CD1a/CD207 ve morfolojinin yerini tutmaz.
LCH’nin biyolojisinin merkezinde RAS–RAF–MEK–ERK/MAPK yolunun konstitutif aktivasyonu bulunur. İlk geniş serilerden birinde BRAF V600E 61 olgunun 35’inde (%57) gösterilmiştir. Başka bir seride BRAF V600E-negative olguların önemli bölümünde, BRAF değişiklikleriyle çoğunlukla karşılıklı dışlayan MAP2K1 değişiklikleri bulunmuştur. Daha geniş güncel paneller; non-V600E BRAF değişiklikleri, BRAF deletion/fusion’ları ile ARAF, RAF1, KRAS ve NRAS yolak değişikliklerini de ortaya koymuştur.
2025’te yayımlanan 45 olguluk Kore serisinde geniş moleküler inceleme ile bütün olgularda bir MAPK-pathway değişikliği bildirilmiştir: BRAF %51,2, MAP2K1 %42,2, RAF1 %4,4 ve KRAS %2,2. Bu oranlar çalışmaya ve hasta grubuna özgüdür; her merkezde veya yalnız hotspot testleriyle aynı duyarlılık beklenmez. BRAF VE1 immunohistochemistry, BRAF V600E için yararlı bir tarama aracıdır fakat mutation analysis ile eş anlamlı değildir. Düşük neoplastik hücre oranı, decalcification ve teknik koşullar yanlış negatifliğe; nonspesifik zemin boyanması ise yanlış pozitif yoruma yol açabilir.
Ayırıcı tanı
Reactive Langerhans-cell hyperplasia
Deri inflamasyonu, dermatopathic lymphadenopathy ve bazı enfeksiyonlarda CD1a/CD207-positive reactive Langerhans cells artabilir. Reaktif hücreler genellikle dağınıktır; destrüktif, confluent neoplastik infiltrasyon oluşturmaz. Cyclin D1’in neoplastik hücrelerde yaygın-güçlü nükleer ekspresyonu LCH lehine destek sağlar, ancak tek başına tanısal değildir. Morfolojik uyumsuzluk varsa MAPK-pathway değişikliğinin gösterilmesi klonal neoplaziyi destekleyebilir.
Osteomyelitis
Osteomyelitis’te necrotic bone, neutrophilic inflammation, granulation tissue ve reaktif histiocyte’lar baskındır. LCH’deki yoğun eosinophil ve nekroz enfeksiyonu taklit edebilir; tersine kronik LCH’de eosinophil azalıp fibrosis ön plana çıkabilir. Nükleer oluklu hücrelerin hedeflenerek CD1a/CD207 ile gösterilmesi ayrımın anahtarıdır. Enfeksiyon ve LCH’nin nadiren aynı lezyonda birlikte bulunabileceği de unutulmamalıdır.
Erdheim-Chester disease
Erdheim-Chester disease, foamy histiocyte, Touton-type giant cell ve fibrosis ile karakterlidir. Hücreler CD68/CD163 pozitif, genellikle CD1a/CD207 negatif ve S100 negatif ya da zayıftır. Radyolojik olarak bilateral-symmetric uzun kemik osteosclerosis tipiktir; LCH ise daha çok focal lytic lezyon oluşturur. Her iki antite MAPK-pathway değişiklikleri taşıyabileceğinden BRAF V600E pozitifliği tek başına ayrım yaptırmaz. Aynı hastada mixed LCH/Erdheim-Chester phenotype gelişebileceği için morfoloji ve dağılım birlikte değerlendirilmelidir.
Rosai-Dorfman disease
Rosai-Dorfman disease’de geniş soluk sitoplazmalı S100-positive histiocyte’larda emperipolesis belirgindir. Bu hücreler CD1a ve CD207 negatiftir. Cyclin D1 bazı Rosai-Dorfman disease olgularında da pozitif olabileceğinden, LCH lehine özgül kabul edilmemelidir.
Juvenile xanthogranuloma ve diğer xanthogranulomatous lesions
Juvenile xanthogranuloma’da foamy histiocyte ve Touton-type giant cell ön plandadır; hücreler CD68/CD163/factor XIIIa pozitif, CD1a/CD207 negatiftir. Geç dönem LCH’nin xanthomatous görünümü bu lezyonu taklit edebilir; seyrek grooved LCH cells’in doğru alanda araştırılması gerekir.
Indeterminate dendritic cell tumour
Indeterminate dendritic cell tumour, CD1a ve S100 pozitif, fakat CD207/langerin negatif hücrelerden oluşur; Birbeck granule içermez. Genellikle cutaneous yerleşimlidir. CD207’nin panele eklenmesi, yalnız CD1a ve S100 ile oluşabilecek yanlış LCH tanısını önler.
Langerhans cell sarcoma
Langerhans cell sarcoma, LCH ile aynı CD1a/CD207/S100 fenotipini gösterebilir; ayrım immunophenotype’dan çok cytologic malignancy’ye dayanır. Belirgin pleomorphism, iri nükleol, yüksek mitotic activity, atypical mitosis ve geniş nekroz sarcoma lehinedir. Klasik LCH’de mitoz görülebilse de yüksek dereceli atypia beklenmez.
Metastatic melanoma
Melanoma, S100 pozitifliği ve grooved/pseudoinclusion içerebilen nükleuslarıyla LCH’yi taklit edebilir. SOX10, Melan-A ve HMB45 melanoma lehine; CD1a ve CD207 LCH lehinedir. Pigment yokluğu melanoma’yı dışlamaz, S100 tek başına ayırıcı değildir.
Hodgkin lymphoma ve diğer eosinophil-rich lymphoid lesions
Yoğun eosinophilic zemin, Hodgkin lymphoma’yı düşündürebilir. Hodgkin/Reed-Sternberg cells CD30 pozitif, çoğunlukla weak PAX5 pozitif ve CD1a/CD207 negatiftir. LCH cells ise kahve çekirdeği biçimli nükleusları, daha ince kromatini ve CD1a/CD207 ko-ekspresyonuyla ayrılır. Lymph node’da LCH benzeri reaktif hücrelerin lymphoma’ya eşlik edebileceği göz önünde tutulmalıdır.
Ewing sarcoma ve diğer small round cell tumours
Özellikle crush artefact’lı küçük bone biopsies’de LCH cells monoton small round cell tumour izlenimi verebilir. Ewing sarcoma’da diffüz membranöz CD99 ve nükleer NKX2.2 destekleyici; CD1a/CD207 negatiftir. Nükleer oluklar, eosinophilic zemin ve Langerhans-cell fenotipi LCH lehinedir.
Tanısal tuzaklar
- Eosinophil yokluğunda LCH’yi dışlamak: Eosinophil yoğunluğu değişkendir; tanı neoplastik LCH cells’e dayanır.
- “Eosinophilic granuloma”yı ayrı antite saymak: Bu terim unifocal osseous LCH’nin tarihsel sunum adıdır; multisystem olasılığını ortadan kaldırmaz.
- CD1a-positive her hücre topluluğunu LCH kabul etmek: Reactive Langerhans cells de CD1a ve CD207 eksprese eder. Destrüktif patern, karakteristik sitoloji, cyclin D1 paterni ve gerektiğinde moleküler bulgular birlikte yorumlanmalıdır.
- S100’ü özgül kabul etmek: Melanoma, Rosai-Dorfman disease ve neural lesions dahil çok sayıda taklitçi S100 pozitiftir.
- BRAF VE1 negatifliğini BRAF/MAPK-wild type olarak yorumlamak: VE1 yalnız BRAF V600E proteinini hedefler; non-V600E BRAF, MAP2K1 ve diğer MAPK-pathway değişikliklerini göstermez.
- BRAF V600E pozitifliğini LCH’ye özgü saymak: Erdheim-Chester disease ve başka neoplaziler de aynı değişikliği taşıyabilir; lineage ve morfoloji zorunludur.
- Decalcification etkisini göz ardı etmek: Güçlü asit işlemi CD1a/CD207 ve VE1 antigenicity’sini, DNA/RNA kalitesini ve düşük allelic-fraction mutasyonların saptanmasını bozabilir.
- Geç dönem fibrotik/xanthomatous lezyonda tanısal hücreleri kaçırmak: LCH cells çok seyrek kalabilir; nekroz-eosinophil arayüzü ve fibrosis çevresi dikkatle taranmalıdır.
- Kemik lezyonunu hastalığın tamamı sanmak: Solitary görünen lezyon, multifocal bone veya multisystem LCH’nin ilk bulgusu olabilir; “unifocal” ve “single-system” terimleri klinik evreleme kavramlarıdır.
- Araştırma bulgularını resmî sınıflama değişikliği gibi sunmak: MAPK genomik profilleri hastalık biyolojisini güçlü biçimde destekler; ancak çalışma-kohortuna özgü oranlar WHO tanı kriteri veya yeni bir kemik alt tipi değildir.
Kaynaklar
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Soft Tissue and Bone Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th ed., Volume 3. IARC, 2020. ISBN 978-92-832-4502-5. IARC · WHO sınıflama yapısı
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Haematolymphoid Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th ed., Volume 11. IARC, 2024. ISBN 978-92-832-4520-9. IARC · WHO sınıflama yapısı
- Javadi T, Hill CE, McLemore ML, Oskouei SV, Bahrami A. Adult-onset Langerhans cell histiocytosis of bone: A case series highlighting a rare entity. Ann Diagn Pathol. 2023;66:152171. PMID: 37295039. DOI: 10.1016/j.anndiagpath.2023.152171. PubMed · DOI
- Koh KN, et al. Unraveling the Genetic Landscape of Langerhans Cell Histiocytosis in Korean Patients: Comprehensive Insights from Mutational Profiles and Clinical Correlations. Cancer Res Treat. 2025;57(3):873-882. PMID: 39727013. DOI: 10.4143/crt.2024.782. PubMed · DOI
- Alayed K, et al. BRAF and MAP2K1 mutations in Langerhans cell histiocytosis: a study of 50 cases. Hum Pathol. 2016. PMID: 26980021. DOI: 10.1016/j.humpath.2015.12.029. PubMed · DOI
- Brown NA, et al. High prevalence of somatic MAP2K1 mutations in BRAF V600E-negative Langerhans cell histiocytosis. Blood. 2014;124(10):1655-1658. PMID: 24982505. DOI: 10.1182/blood-2014-05-577361. PubMed · DOI
- Badalian-Very G, et al. Recurrent BRAF mutations in Langerhans cell histiocytosis. Blood. 2010;116(11):1919-1923. PMID: 20519626. DOI: 10.1182/blood-2010-04-279083. PubMed · DOI
- Shanmugam V, et al. Cyclin D1 Is Expressed in Neoplastic Cells of Langerhans Cell Histiocytosis but Not Reactive Langerhans Cell Proliferations. Am J Surg Pathol. 2017;41(10):1390-1396. PMID: 28622183. DOI: 10.1097/PAS.0000000000000897. PubMed · DOI
- Fitzpatrick MJ, Ferry JA. Hematolymphoid Tumors of Bone. Surg Pathol Clin. 2025;18(3):597-618. PMID: 40716924. DOI: 10.1016/j.path.2025.01.004. PubMed · DOI