Tiroid ince iğne aspirasyonunda iki temel hazırlama yöntemi kullanılıyor:
- konvansiyonel yayma (CS)
- sıvı bazlı sitoloji (LBP)
2026’da yayımlanan geniş çok merkezli veriler, iki yöntemin de yüksek tanısal performansa sahip olduğunu; ancak sıvı bazlı yöntemin duyarlılık ve genel doğrulukta küçük bir üstünlük gösterebildiğini düşündürüyor. Buna karşılık konvansiyonel yaymanın özellikle ROSE ve klasik sitomorfoloji açısından güçlü avantajları devam ediyor. (1)
Sıvı bazlı sitolojinin avantajı ne?
LBP’de hücreler daha temiz ve daha homojen bir zemin üzerinde izlenir.
Bunun pratik sonuçları:
- daha az kanlı arka plan,
- daha standart preparat,
- daha hızlı tarama,
- daha az hücresel üst üste binme,
- dijital patoloji ve yapay zekâ için daha uniform görüntü.
Büyük seride LBP’nin duyarlılığı ve genel tanısal doğruluğu konvansiyonel yaymadan birkaç puan daha yüksek bulunmuş. Ancak aradaki fark dramatik değil; iki yöntem de yeterli materyal olduğunda oldukça başarılı. (1)
Konvansiyonel yaymanın hâlâ güçlü olduğu alanlar
Konvansiyonel yayma, özellikle tiroid sitolojisinin klasik morfolojisini değerlendirmede güçlüdür.
Daha iyi korunabilen özellikler arasında:
- kolloid,
- papiller fragmanlar,
- üç boyutlu folliküler gruplar,
- ince vasküler yapılar,
- nükleer groove ve pseudoinclusion gibi papiller tiroid karsinomu bulguları
yer alabilir.
Bazı sitopatologlar papiller tiroid karsinomunun nükleer ayrıntılarını yaymada LBP’ye göre daha kolay değerlendirebildiklerini bildiriyor. (1)
En büyük avantaj: ROSE
Konvansiyonel yaymanın belki de en önemli üstünlüğü rapid on-site evaluation (ROSE) ile uyumlu olmasıdır.
ROSE sayesinde işlem sırasında:
- materyalin yeterliliği kontrol edilebilir,
- tekrar aspirasyon ihtiyacı azaltılabilir,
- hücre bloğu için materyal ayrılabilir,
- moleküler test,
- flow sitometri,
- mikrobiyoloji
gibi ek incelemeler için örnek yönlendirilebilir. (1,2)
Bu özellikle sınırlı materyalli nodüllerde ciddi avantaj sağlar.
İki yöntemi birlikte kullanmak daha mı iyi?
İlk bakışta “ikisini de yapalım” yaklaşımı mantıklı görünebilir.
Gerçekten de kombine kullanımda nondiagnostik örnek oranı daha düşük görünüyor.
Ancak karşılığında:
- maliyet artıyor,
- belirsiz Bethesda III–IV yorumları bir miktar artabiliyor,
- toplam tanısal doğruluk LBP tek başına kullanımından anlamlı derecede daha iyi olmayabiliyor.
Yani iki yöntemi rutin olarak birlikte kullanmak her merkez için gerekli olmayabilir. (1)
Nondiagnostik örnek açısından önemli nokta
Çalışmada kombine kullanımın yetersiz örnek oranını azaltabildiği görülüyor.
Kabaca:
- kombine yöntemde nondiagnostik oran tek haneli düzeylere inerken,
- yalnız konvansiyonel yaymada yaklaşık %10 civarında,
- yalnız LBP’de ise biraz daha yüksek
oranlar bildirilmiş. (1)
Ancak bu farkın yalnız hazırlama tekniğinden kaynaklanmadığı önemli.
Aspirasyon tekniği, operatör deneyimi, nodül yapısı ve ROSE kullanımı sonucu ciddi biçimde etkileyebilir.
Neden paired analiz daha önemli?
Aynı nodülden hem yayma hem LBP hazırlanan olgularda iki yöntem arasında tanısal uyum oldukça yüksek.
Yaklaşık olarak olguların onda dokuzundan fazlasında iki yöntem aynı tanısal sonuca ulaşıyor. (1)
Bu bulgu önemli çünkü asıl farkın:
“hangi yöntem sitolojik olarak üstün?”
sorusundan çok,
“hangi yöntem daha iyi materyal ve daha iyi laboratuvar akışı sağlıyor?”
sorusuyla ilişkili olabileceğini düşündürüyor.
LBP’nin gelecekteki avantajı: dijital patoloji
LBP’nin en önemli gelecekteki avantajlarından biri standardizasyon olabilir.
Konvansiyonel yaymalarda:
- yayma kalınlığı,
- kanlı zemin,
- hava kuruması,
- hücresel üst üste binme,
- boyama değişkenliği
dijital görüntü analizi için sorun oluşturabilir.
LBP ise daha düzenli hücre dağılımı ve daha temiz arka plan sağlayarak:
- otomatik tarama,
- dijital sitoloji,
- yapay zekâ destekli sınıflandırma
için daha uygun bir zemin oluşturabilir. (1,3)
Bu nedenle gelecekte laboratuvarların preparat seçimi yalnız klasik morfolojiye değil, AI ve dijital patoloji altyapısına göre de şekillenebilir.
Patolog İçin Temel Mesaj
Tiroid İİAB’de tek bir “en iyi preparat yöntemi” yok.
Konvansiyonel yayma:
- morfoloji açısından güçlü,
- ucuz,
- ROSE için ideal.
Sıvı bazlı sitoloji:
- daha standardize,
- taraması daha kolay,
- yardımcı testlere uygun,
- dijital patoloji ve AI için daha avantajlı.
Yeni verilerin ana mesajı şu:
LBP küçük bir tanısal üstünlük gösterebilir, ancak iyi hazırlanmış konvansiyonel yayma hâlâ son derece güçlü bir yöntemdir.
Bu nedenle en doğru seçim, laboratuvarın:
- ROSE kapasitesi,
- iş yükü,
- moleküler test gereksinimi,
- dijital patoloji altyapısı
ile uyumlu olmalıdır.
Genel Kaynaklar ve Literatür
(1) Pusztaszeri MP, Baloch ZW.
Conventional Smears Versus Liquid-Based Cytology in Thyroid Fine-Needle Aspiration: Strengths, Limitations, and Diagnostic Impact.
Clinical Thyroidology. 2026;38:235-239.
(2) Witt BL, Schmidt RL.
Rapid onsite evaluation improves the adequacy of fine-needle aspiration for thyroid lesions: a systematic review and meta-analysis.
Thyroid. 2013;23:428-435.
(3) Toro-Tobon D, Loor-Torres R, Duran M, et al.
Artificial intelligence in thyroidology: current applications, challenges and future directions.
Thyroid. 2023;33:903-917.
(4) Ali SZ, Baloch ZW, Cochand-Priollet B, et al.
The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology.
Thyroid. 2023;33:1039-1044.
(5) Chen W, Zheng Y, Mei P, et al.
Comparison of conventional smears with liquid preparations and their combined use in thyroid cytopathology: a multi-institutional study.
Thyroid. 2026.
DOI: 10.1177/10507256261457010