Testis ve overde görülen bazı nadir stromal tümörler güncel sınıflamalarda ayrı antiteler olarak yer almaktadır:
- Sertoli hücreli tümör, NOS
- Taşlı yüzük hücreli stromal tümör
- Mikrokistik stromal tümör
- Gonadal solid psödopapiller neoplazi
Bu tümörlerin ortak özelliği, CTNNB1 mutasyonu ve Wnt/β-katenin yolak aktivasyonu göstermeleridir. Yeni bir Modern Pathology çalışması, bu lezyonların morfolojik, immünfenotipik ve epigenetik açıdan aynı tümör ailesinin farklı görünümleri olabileceğini öne sürmektedir.
Günümüzde farklı isimlerle sınıflandırılan CTNNB1-sürücülü gonadal tümörler, ortak bir biyolojik spektrumun morfolojik varyasyonları olabilir.
Bu yaklaşım henüz resmî bir sınıflama değişikliği değildir.
Morfolojik Örtüşme
Çalışmada testis ve overin CTNNB1-sürücülü tümörlerinde değişen oranlarda şu paternler görülmüştür:
- Tübüler
- Solid
- Mikrokistik
- Taşlı yüzük hücreli
- Kordon veya trabeküler
Antiteler arasındaki temel fark, bu yapıların varlığından çok hangi paternin baskın olduğudur.
Bir Sertoli hücreli tümörde mikrokistik veya taşlı yüzük hücreli alanlar bulunabilirken, mikrokistik stromal tümörde solid veya tübüler alanlar görülebilir. Bu durum, küçük biyopsilerde baskın patern üzerinden aşırı kesin sınıflandırma yapılmaması gerektiğini düşündürmektedir.
İmmünfenotip
Değerlendirilebilen gonadal ve pankreatik tümörlerin tamamında yaygın nükleer β-katenin ekspresyonu saptanmıştır.
Bu bulgu CTNNB1 yolak aktivasyonunu destekler; ancak tümörün gonadal veya pankreatik kökenini tek başına belirlemez.
Gonadal tümörlerde:
- SF-1 olguların büyük çoğunluğunda,
- WT1 neredeyse tüm olgularda,
- SOX9 yaklaşık onda dokuzunda
pozitif bulunmuştur.
Buna karşılık incelenen pankreatik solid psödopapiller neoplaziler SF-1 ve WT1 açısından negatif olup SOX9 ekspresyonu yalnızca istisnai düzeyde görülmüştür.
Nükleer β-katenin ortak moleküler sürücüyü; SF-1 ve WT1 ise gonadal farklılaşmayı destekler.
İnhibin ve Kalretinin Negatifliği
Klasik seks kord-stromal belirteçler bu tümör grubunda beklenenden daha az duyarlı görünmektedir.
İnhibin ve kalretinin ekspresyonu çoğu olguda negatif, fokal veya zayıf bulunmuştur. Yalnızca istisnai bir olguda yaygın kalretinin pozitifliği izlenmiştir.
Bu nedenle:
İnhibin veya kalretinin negatifliği, CTNNB1-sürücülü gonadal stromal tümör olasılığını dışlamaz.
SF-1, WT1, SOX9 ve nükleer β-katenin kombinasyonu bu grupta daha bilgilendirici olabilir.
Gonadal ve Pankreatik SPN Aynı Tümör mü?
Gonadal solid psödopapiller neoplaziler, morfolojik benzerlik ve CTNNB1 mutasyonu nedeniyle pankreatik SPN’nin gonadal karşılığı olarak kabul edilmiştir.
Ancak çalışma önemli farklılıklar göstermektedir.
Pankreatik SPN:
- Solid ve psödopapiller mimari gösterebilir.
- Kistik değişiklikler içerebilir.
- Nükleer β-katenin pozitiftir.
- Gerçek tübüler farklılaşma göstermez.
- SF-1 ve WT1 negatiftir.
DNA metilasyon analizinde gonadal CTNNB1-sürücülü tümörler birbirine yakın kümelenirken pankreatik SPN’ler ayrı bir epigenetik grup oluşturmuştur.
Dolayısıyla benzer CTNNB1 aktivasyonu, gonadal ve pankreatik tümörlerin aynı antite olduğu anlamına gelmemektedir.
Patolog İçin Pratik Mesajlar
- Sertoli hücreli tümör, taşlı yüzük hücreli stromal tümör, mikrokistik stromal tümör ve gonadal SPN ortak bir spektrum oluşturabilir.
- Tübüler, mikrokistik, solid ve taşlı yüzük hücreli paternler aynı tümörde birlikte bulunabilir.
- Nükleer β-katenin duyarlı bir ortak bulgudur ancak kökeni belirlemez.
- SF-1 ve WT1 pozitifliği gonadal farklılaşmayı destekler.
- İnhibin ve kalretinin negatifliği tanıyı dışlamaz.
- Pankreatik SPN gerçek tübüler farklılaşma göstermez.
- Gonadal ve pankreatik SPN morfolojik olarak benzer, epigenetik olarak farklıdır.
- Küçük biyopside görülen baskın patern tümörün tamamını temsil etmeyebilir.
Sonuç
Bu çalışma, testis ve overin CTNNB1-sürücülü tümörlerinin mevcut sınıflamada ayrı isimlerle yer alsa da ortak morfolojik, immünfenotipik ve epigenetik özellikler taşıdığını göstermektedir.
Gonadal tümörler kendi aralarında yakın bir biyolojik grup oluştururken pankreatik solid psödopapiller neoplaziler ayrı bir epigenetik kümede yer almaktadır.
Tanısal pratikte morfolojik spektrumun tanınması, nükleer β-katenin ile ortak yolak aktivasyonunun gösterilmesi ve SF-1 ile WT1 üzerinden gonadal farklılaşmanın desteklenmesi en yararlı yaklaşım görünmektedir.
Kaynak
Michalova K, Acosta AM, Martinek P, et al.
CTNNB1-Driven Tumors of the Testis and Ovary: A Unifying Concept.
Modern Pathology. 2026;101052. Online ahead of print.
doi:10.1016/j.modpat.2026.101052.
PMID: 42551832.