Sinovyal kondromatozis, sinovyum içerisinde çok sayıda kıkırdak nodülünün geliştiği nadir bir hastalıktır. Nodüller sinovyuma bağlı kalabilir veya eklem boşluğuna ayrılarak serbest cisimler oluşturabilir. Zamanla kalsifikasyon ve endokondral ossifikasyon gelişebilir.
Patolog açısından en önemli sorun, bu benign lezyonun sinovyal kondrosarkomdan ayrılmasıdır.
Primer ve Sekonder Form
Primer sinovyal kondromatozis, önceden normal olan bir eklemde ortaya çıkar ve günümüzde yalnızca reaktif bir metaplazi değil, benign neoplastik bir süreç olarak kabul edilmektedir.
Sekonder sinovyal kondromatozis ise genellikle:
- Osteoartrit
- Travma
- Osteokondritis dissekans
- Nöropatik artropati
- Kronik mekanik irritasyon
zemininde gelişir.
Sekonder olgularda serbest cisimler daha az sayıda, daha düzensiz ve belirgin dejeneratif eklem değişiklikleriyle birlikte olabilir.
Histopatolojik Görünüm
Tipik mikroskopik bulgular:
- Lobüler yapıda hiyalin kıkırdak nodülleri
- Lakünler içerisinde kümelenen kondrositler
- Değişken hücresellik
- Binükleer kondrositler
- Hafif nükleer büyüme ve hiperkromazi
- Fokal kalsifikasyon
- Endokondral ossifikasyon
- Nodül çevresinde rezidüel sinovyal doku
Buradaki önemli nokta şudur:
Sinovyal kondromatoziste hücresellik artışı, binükleasyon ve hafif sitolojik atipi görülebilir; bu bulgular tek başına kondrosarkom tanısı koydurmaz.
Özellikle küçük biyopsilerde yalnızca hücresellik ve nükleer atipi üzerinden malignite yorumu yapılması aşırı tanıya yol açabilir.
Sinovyal Kondrosarkomu Düşündüren Bulgular
Malignite değerlendirmesinde sitolojik atipiden çok büyüme paterni önemlidir.
Aşağıdaki bulgular sinovyal kondrosarkom lehinedir:
- Nodüler mimarinin kaybı
- Çevre yumuşak dokuya infiltratif büyüme
- Kemikte permeatif invazyon
- Kemik iliği boşluklarının tümör tarafından sarılması
- Kortikal destrüksiyon
- Belirgin ve yaygın nükleer pleomorfizm
- Artmış mitotik aktivite
- Eklem dışı infiltratif kitle oluşumu
Benign sinovyal kondromatoziste kemikte basıya bağlı düzgün sınırlı erozyon veya yeniden şekillenme görülebilir. Buna karşılık düzensiz kortikal yıkım ve medüller invazyon malignite açısından uyarıcıdır.
Klinik ve Radyolojik Kırmızı Bayraklar
Histoloji tek başına her zaman yeterli değildir. Şu özellikler varsa olgu yeniden değerlendirilmelidir:
- Uzun süre stabil seyreden lezyonda ani büyüme
- Giderek şiddetlenen veya gece ortaya çıkan ağrı
- Hızlı fonksiyon kaybı
- Kısa sürede tekrarlayan hastalık
- Uygun cerrahiye rağmen çoklu rekürrens
- Agresif kemik destrüksiyonu
- Eklem dışı yumuşak doku uzanımı
- Büyük, heterojen ve infiltratif kitle
Manyetik rezonans görüntüleme, henüz kalsifiye olmamış kıkırdak nodüllerini ve sinovyal yayılımı göstermede özellikle değerlidir. Bilgisayarlı tomografi ise küçük kalsifikasyonların ve ossifiye serbest cisimlerin saptanmasında daha duyarlıdır.
Ayırıcı Tanı
Sinovyal kondromatozis şu lezyonlarla karışabilir:
- Osteoartrite bağlı serbest cisimler
- Osteokondral kırık
- Osteokondritis dissekans
- Romatoid veya tüberküloz artritindeki rice body yapıları
- Tenosinovyal dev hücreli tümör
- Yumuşak doku kondromu
- Sinovyal kondrosarkom
Rice body yapıları fibrinöz karakterdedir ve hiyalin kıkırdak içermez. Tenosinovyal dev hücreli tümörde ise hemosiderin, multinükleer dev hücreler ve mononükleer hücresel proliferasyon ön plandadır.
Patolog İçin Pratik Mesaj
Sinovyal kondromatozis tanısında en güvenli yaklaşım:
- Nodüler kıkırdak mimarisini değerlendirmek,
- Hücresellik ve hafif atipinin benign lezyonda görülebileceğini bilmek,
- Kemik ve yumuşak doku invazyonunu özellikle araştırmak,
- Önceki materyalleri ve rekürrens öyküsünü incelemek,
- Histolojiyi MR ve radyografi bulgularıyla birlikte yorumlamaktır.
Kondrosarkom tanısı yalnızca “atipik kondrosit” görülmesine değil, infiltratif ve destrüktif büyümenin gösterilmesine dayanmalıdır.
Sonuç
Sinovyal kondromatozis çoğunlukla benign seyirli bir hastalıktır; ancak lokal rekürrens görülebilir ve çok nadiren sinovyal kondrosarkoma dönüşebilir.
Hafif nükleer atipi, binükleasyon ve artmış hücresellik benign sinovyal kondromatozisin doğal morfolojik spektrumu içerisinde bulunabilir. Malignite açısından asıl belirleyici olan, klinik olarak agresif seyir ile birlikte kemik ve yumuşak dokuda infiltratif büyümenin gösterilmesidir.
Kaynak
Zmerly H, Di Lorenzo L, Dellafiore F, Righi A, Campanacci L.
Synovial Chondromatosis: A Narrative Review of Current Evidence on Diagnosis, Differential Diagnosis, and Management.
Medicina. 2026;62:1388.
doi:10.3390/medicina62071388.