Patoloji ve onkolojide haftanın gelişmeleri 14–20 Eylül 2026

Bu haftanın ortak mesajı net: moleküler patoloji, yalnız tanıyı destekleyen bir alan olmaktan çıkıp tedavinin basamağını ve şeklini doğrudan belirliyor. Buna karşılık dijital patoloji ve H&E tabanlı yapay zekâda umut verici ilerlemeler olsa da, doğrulayıcı testlerin yerini almak için henüz erken.

1. HER2-mutant KHDAK’da ilk basamak tedavi değişiminin eşiğinde

Faz III DESTINY-Lung04 çalışmasında, ileri/metastatik HER2-mutant KHDAK’da trastuzumab derukstekan (T-DXd), pembrolizumab–platin–pemetreksete göre medyan progresyonsuz sağkalımı 8,3 aydan 14,3 aya çıkardı. Objektif yanıt oranı %70’e karşı %44,5 bulundu. Buna karşın T-DXd grubunda ilaç ilişkili interstisyel akciğer hastalığı/pnömonit %20,8 oranındaydı.

Patoloji açısından temel nokta, tedaviyi seçtiren belirtecin HER2 IHC ekspresyonu değil, ERBB2/HER2 ekzon 19 veya 20 mutasyonu olmasıdır. NGS raporunda varyantın açık biçimde belirtilmesi ve HER2 ekspresyonu ile HER2 mutasyonunun birbirinin yerine kullanılmaması gerekir. Düzenleyici kararlar ve genel sağkalım verisinin olgunlaşması beklenmelidir.

2. Adjuvan osimertinibin uzun dönem yararı korunuyor

ADAURA çalışmasının sekiz yıllık güncellemesinde, rezeksiyon uygulanmış EGFR-mutant evre IB–IIIA KHDAK’da üç yıl adjuvan osimertinib alan hastalarda genel sağkalım %79, plasebo grubunda %64 olarak bildirildi. Evre II–IIIA alt grubunda da yarar sürdü.

Bu çalışma yeni bir biyobelirteç tanımlamıyor; ancak rezeksiyon materyallerinde EGFR ekzon 19 delesyonu ve L858R analizinin tedavi yolculuğundaki merkezi rolünü yeniden vurguluyor.

3. EGFR T790M bazı olgularda kalıtsal yatkınlık işareti olabilir

Geniş popülasyon temelli bir çalışmada nadir germline EGFR T790M varyantı, akciğer kanseri riskinde belirgin artışla ilişkilendirildi; ilişki hiç sigara içmeyen bireylerde daha güçlüydü.

Tedavi öncesi örnekte yaklaşık %50 varyant alel frekansıyla saptanan T790M, yalnız edinilmiş direnç mutasyonu kabul edilmemelidir. Erken yaşta akciğer adenokarsinomu, aile öyküsü veya multifokal nodül varlığında germline doğrulama ve genetik danışmanlık gündeme alınabilir.

4. ESR1 mutasyonu sıvı biyopsiden doğrudan tedavi seçtiriyor

FDA, endokrin tedavi sonrası ilerleyen ER-pozitif/HER2-negatif, ESR1-mutant ileri meme kanserinde imlunestrant–abemaciclib kombinasyonunu onayladı. EMBER-3’ün ESR1-mutant grubunda medyan progresyonsuz sağkalım 11,1 ay, karşılaştırma kolunda 5,5 ay bulundu.

Hasta seçimi Guardant360 CDx ile plazma ctDNA üzerinden yapıldı. Bu gelişme, ESR1 raporlarında yalnız gen ve varyantın değil, örnek türünün de açık yazılmasının klinik önemini güçlendiriyor. Bu FDA onayıdır; yerel erişim ve ruhsat durumu ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Kas-invaziv mesane kanserinde perioperatif EV–pembrolizumab Avrupa’da genişliyor

EMA CHMP, enfortumab vedotin–pembrolizumab kombinasyonunun neoadjuvan uygulanıp radikal sistektomi sonrası adjuvan sürdürülmesine yönelik endikasyon genişlemesi için olumlu görüş verdi. Görüş, cisplatin uygunluğu kısıtının kaldırılmasını içeriyor.

Bu henüz Avrupa Komisyonu’nun nihai ruhsat kararı değildir. Patoloji pratiğinde ise neoadjuvan tedavi sonrasında rezeksiyon materyalinde rezidüel tümörün yaygınlığı, in situ komponent, lenf nodu durumu ve tedaviye bağlı değişikliklerin standartlaştırılmış biçimde raporlanması daha görünür hâle gelecektir.

6. Mide karsinomunda WHO 6. baskı: morfoloji ve biyobelirteç aynı raporda buluşuyor

Yeni WHO Sindirim Sistemi Tümörleri sınıflamasında “crawling-type” adenokarsinom tübüler adenokarsinom çerçevesinde ele alınırken, kötü koheziv karsinom signet-ring ve non-signet-ring alt gruplarına ayrılıyor. HER2, CLDN18.2, dMMR/MSI ve PD-L1 ise sınıflamanın tedaviye uzanan biyobelirteç katmanını oluşturuyor.

Pratikte histolojik tanı ile biyobelirteç sonuçları birbirinden bağımsız rapor başlıkları gibi görülmemeli; özellikle ileri hastalıkta tedavi ekibinin aynı raporda histoloji, HER2, MMR/MSI, PD-L1 ve uygun olduğunda CLDN18.2 bilgisini birlikte okuyabilmesi hedeflenmelidir.

7. Ürotelyal karsinomda metastaz biyolojisi, varyant histolojinin önemini artırıyor

Hızlı otopsi serisinde metastatik mesane kanserlerinin önemli bir bölümünde metastazdan metastaza yayılım paterni saptandı. Plazmasitoid ve nöroendokrin varyantlarda agresif sürücü değişikliklerin erken dönemde ortaya çıkması dikkat çekiciydi.

Bu sonuç, varyant histolojinin yalnız morfolojik bir ek not olmadığını; klonal evrim, örnekler arası heterojenite ve metastatik davranışla ilişkili olabileceğini düşündürüyor. Ancak küçük ve seçilmiş bir terminal hastalık serisi olduğundan, bulgular henüz tedavi seçtiren standart biyobelirteçler değildir.

8. Dijital patolojide iki önemli uyarı: HistoCAM umut verici, H&E’den MSI henüz yeterli değil

HistoCAM çalışması, patoloğun klasik mikroskopta gezdiği alanları gerçek zamanlı kaydederek çok çözünürlüklü bir görüntü haritasına dönüştürmenin teknik olarak mümkün olduğunu gösterdi. Bu yaklaşım; incelenen alanı belgeleme, eğitim, konsültasyon, ölçüm ve gelecekte AI uygulamaları için ilgi çekici bir ara çözüm olabilir.

Buna karşılık H&E tam lam görüntülerinden MSI/dMMR tahminini değerlendiren geniş sistematik derleme, dış doğrulamanın tutarsız kaldığını gösterdi. Yapay zekâ, test önceliklendirmesinde araştırma aracı olabilir; fakat MMR IHC, PCR veya NGS’nin yerini alacak rutin tanı yöntemi değildir.

9. Erken aşamada izlenmesi gereken hedefler: KRAS G12D ve SMARCB1 kaybı

KRAS G12D inhibitörü GFH375’in faz I sonuçlarında, önceden tedavi görmüş pankreas adenokarsinomu ve KHDAK olgularında dikkat çekici yanıtlar bildirildi. Bununla birlikte çalışma erken fazdadır, kontrol kolu yoktur ve tedaviye bağlı ciddi toksisite de görülmüştür.

SMARCB1-kayıplı modellerde KDM6A/B inhibitörü GSK-J4’e duyarlılığı gösteren çalışma ise daha erken, preklinik düzeydedir. INI1 kaybı bugün tanısal açıdan güçlü bir işaret olmakla birlikte, GSK-J4 veya benzeri epigenetik tedavilere yönlendiren klinik bir biyobelirteç değildir.

Haftanın raporlama mesajları

HER2 IHC pozitifliği ile ERBB2 mutasyonunu birbirinin yerine kullanmayın.
ESR1 değişikliklerinde doku/plazma ayrımını ve kullanılan yöntemi açık belirtin.
T790M’nin yaklaşık %50 VAF ile saptandığı uygun klinik bağlamda germline olasılığını düşünün.
Neoadjuvan tedavi sonrası mesane rezeksiyonlarında rezidüel hastalık değerlendirmesini ayrıntılı ve standartlaştırılmış yapın.
H&E tabanlı AI sonuçlarını doğrulayıcı moleküler veya immünohistokimyasal testlerin alternatifi olarak yorumlamayın.
Mikroskopa bağlı görüntü haritalama sistemleri, tam lam tarayıcının yerini tutmasa da patoloğun baktığı alanları kayıt altına alan uygulanabilir bir köprü teknoloji olabilir.

Kaynaklar

Etiketler: patoloji, moleküler patoloji, medikal onkoloji, akciğer kanseri, meme kanseri, mesane kanseri, dijital patoloji, yapay zekâ

Bu yazı bireysel yorum ve eğitim amaçlıdır; tanı veya raporlama amacıyla kullanılamaz.