Onkositik Tiroid Nodülleri: Hashimoto Metaplazisi, Adenom ve Onkositik Karsinom Ayrımı
Tanısal sorun: Tiroidde geniş granüler eozinofilik sitoplazmalı ve belirgin nükleollü hücreler hem Hashimoto tiroiditinde reaktif onkositik metaplazi hem hiperplastik nodül hem de gerçek onkositik neoplazide bulunabilir. Onkositik sitoloji tek başına malignite tanısı koydurmaz; özellikle kapsüllü tümörde invazyon sorusu önemlidir.
PubMed'de yayımlanan WHO 2022 sınıflama değerlendirmeleri, sitolojik tanı derlemeleri ve klinik incelemelerin özgün anlatısal sentezi. Literatür incelemesi 14 Kasım 2026. Sistematik derleme değildir.
1. Terminolojideki değişiklik
WHO Tiroid Tümörleri 5. edisyonunda “Hürthle hücresi” yerine “onkositik hücre” terimi tercih edilir. Onkositik karsinom, diğer foliküler hücreli karsinomlardan ayrı bir tümör tipi olarak ele alınır [1,2]. Eski rapor ve yayınlarda Hürthle hücreli karsinom yazılması, otomatik olarak farklı bir biyolojik tümör tanımlandığı anlamına gelmez.
Onkositik hücrelerin belirgin mitokondri içeriği nedeniyle sitoplazması eozinofilik ve granülerdir. Bu görünüm, çoğalma karakteriyle veya invazyonla eşanlamlı değildir.
2. Metaplazi mi, gerçek nodüler neoplazi mi?
Hashimoto tiroiditi: Oksifilik/onkositik metaplazi, geniş kronik lenfoid infiltrasyon, follikül destrüksiyonu ve lenfoid folliküllerle birlikte olabilir. Multipl onkositik odak veya metaplastik adalar görülebilir.
Foliküler nodüler hastalık: Özellikle dejeneratif, hiperplastik veya büyük dominant nodülde onkositik hücreler ağırlık kazanabilir.
Onkositik neoplazi: Gerçek bir nodül, komşu tiroidden nispeten belirgin ayrılma/kapsül ve çoğu zaman daha monoton bir hücre topluluğu gösterebilir. Ancak iyi sınırlanmış nodül bulmak bile karsinom demek değildir.
2019 tarihli klinik sitoloji derlemesi, onkositik hücrelerin benign nodüler guatr ve hiperplazide de yaygın olduğuna dikkat çeker [3]. İİAB'de benign metaplazi ile foliküler tip onkositik neoplaziyi ayırmak için arka plan tiroidit, kolloid, hücre birlikteliği, mikrofolliküler/solid düzen ve klinik nodül niteliği değerlendirilmelidir.
3. Maligniteyi ne belirler?
Kapsüler ve/veya vasküler invazyon, enkapsüle onkositik foliküler hücreli tümörün malign sınıflanmasında esas kriterlerdir. Kapsül kalınlaşması, nükleol belirginliği, hücre yoğunluğu veya sitoplazma rengi tek başına invazyon değildir.
Onkositik karsinomun minimal invaziv, anjioinvaziv ve yaygın invaziv kategorileri güncel WHO değerlendirmesinde açıklanır [4]. Bunun için şüpheli kapsül–tümör ilişkisini gösteren yeterli seri kesit ve mümkün olduğunca temsil edici kapsül örneklemesi gerekir. Kapsülü bütünlüğüyle değerlendirilemeyen parçalı materyalde kesin invazyon sınıfı zorlanmamalıdır.
İnce iğne aspirasyonu kapsül veya damar invazyonu gösteremez. Bu nedenle onkositik aspiratları kesin benign/malign ikiliğine zorlamak yerine ilgili güncel Bethesda kategorisi kullanılmalıdır [5].
4. Onkositik PTC ve yüksek dereceli lezyonlarla karışma
Onkositik hücreli bir tümörde papiller tiroid karsinomuna özgü tutarlı nükleer özellikler varsa, yalnız onkositik sitoplazma nedeniyle “onkositik karsinom” denmemelidir; onkositik PTC olasılığı morfolojiyle değerlendirilir.
Güncel sınıflamada belirgin mitotik aktivite ve nekroz gibi yüksek dereceli özellikler, foliküler hücre kökenli tümörlerde ayrı önem taşır [1,6]. Nekrozun enfarkt/önceki İİAB ile ilişkili olup olmadığı incelenmeli, teknik artefakt gerçek tümör nekrozu gibi sayılmamalıdır.
5. Moleküler bulgular ne kadar belirleyici?
Onkositik karsinomlarda mitokondriyal DNA değişiklikleri, kromozomal kayıp ve farklı genomik profiller tanımlanmıştır [2,7]. Bunlar biyolojiyi anlamaya yardım eder; ancak tek bir moleküler değişiklik, enkapsüle tümörde histolojik invazyon incelemesinin yerine geçmez. Bir NGS panelinin kopya sayısı veya mitokondriyal analiz kapsamı da her merkezde aynı değildir.
6. Pratik tanı kontrolü
- Arka planda Hashimoto veya multinodüler hastalık var mı?
- Onkositik hücreler odaksal/metaplastik mi, gerçek kitlesel nodül mü?
- Sitolojideki hücre yoğunluğu ve mikrofolliküler yapı klinik-US nodülüyle uyumlu mu?
- Rezeksiyonda kapsül yeterince temsil edildi mi?
- Kesin kapsüler veya vasküler invazyon kanıtı var mı?
- PTC nükleer özellikleri ve yüksek dereceli bulgular ayrı incelendi mi?
- Moleküler test negatifliğini “benign” kanıtı olarak yanlış yorumluyor muyum?
- Tiroid dışı taklitçi olarak intratiroidal paratiroid veya medüller karsinom olasılığı var mı?
Raporlamada dikkat
“Onkositik hücre varlığı” tek başına tümör davranışını belirlemez. İncelenen örneğin İİAB mi, lobektomi mi olduğu ve kapsül değerlendirmesinin yapılabilirliği raporda belirleyicidir. Yapılmamış bir invazyon incelemesi veya moleküler test sonucu varmış gibi yazılmamalıdır.
Sonuç
Onkositik görünüm bir sitoplazma fenotipidir, otomatik malignite değildir. Hashimoto metaplazisi, nodüler hiperplazi, gerçek onkositik neoplazi ve onkositik PTC ayrımı morfoloji, kapsül/vasküler invazyon ve klinik korelasyonla çözülmelidir.
İlgili tanı tuzağı
Tiroid onkositik değişiklikler: metaplazi–neoplazi ayrımı
PubMed kaynakları
- Update from the 2022 World Health Organization Classification of Thyroid Tumors: A Standardized Diagnostic Approach. PMID: 36193717
- Molecular Alterations and Comprehensive Clinical Management of Oncocytic Thyroid Carcinoma: A Review and Multidisciplinary 2023 Update. PMID: 38206595
- Cytologic Diagnosis of Oncocytic Neoplasms of the Thyroid Gland: The Importance of the Clinical Scenario. PMID: 30358610
- The 5th edition of WHO classification of tumors of endocrine organs: changes in the diagnosis of follicular-derived thyroid carcinoma. 2023. PMCID: PMC10199828
- Cytopathology of follicular and oncocytic follicular thyroid neoplasms: A Bethesda System perspective. PMID: 40272265
- The 2022 WHO classification of thyroid tumors: novel concepts in nomenclature and grading. PMID: 36445235
- Approach to the patient: Oncocytic thyroid cancer. 2026. PMID: 41603381
Bu derleme özgündür. Klinik tanı, güncel sınıflama, yeterli kesit ve doğrulanmış laboratuvar yöntemleriyle verilmelidir.