Tanısal Yaklaşım

Mesane Lenfomalarında p63 ve GATA3

Yaklaşık 4 dakika

Mesane biyopsilerinde p63 ve GATA3, ürotelyal diferansiyasyonu değerlendirmek için sıklıkla kullanılan immünohistokimyasal belirteçlerdir. Ancak bu belirteçlerin pozitifliği her zaman epitelyal köken anlamına gelmez. Özellikle kötü diferansiye mesane tümörlerinde lenfomalar, hem morfolojik özellikleri hem de beklenmedik immünfenotipleri nedeniyle ürotelyal karsinomları taklit edebilir.

Güncel çalışmalar, p63 ve GATA3 ekspresyonunun mesaneyi tutan lenfomalarda sanılandan daha sık görülebileceğine dikkat çekmektedir.

Hangi Olgularda Lenfoma Düşünülmeli?

Mesanede lenfoma nadir olmakla birlikte, primer veya sistemik hastalığın sekonder tutulumu şeklinde ortaya çıkabilir. Diffüz büyük B-hücreli lenfoma (DLBCL) ve ekstranodal marjinal zon lenfoması (MALT lenfoma) önemli alt tiplerdir.

Özellikle aşağıdaki morfolojik özellikler varsa lenfoma ayırıcı tanıya alınmalıdır:

  • Kohezivitesi belirgin olmayan, diffüz infiltrasyon gösteren atipik hücreler
  • Geniş sitoplazmalı, belirgin nükleollü büyük hücreler
  • Ürotelyal karsinom için alışılmadık büyüme paterni
  • Belirgin apoptotik aktivite ve yüksek mitotik hız
  • Yüzey ürotelyumu içinde atipik lenfoid hücrelerin bulunması
  • Morfoloji ile immünohistokimyasal bulgular arasında uyumsuzluk

Lenfoma hücrelerinin ürotelyum içine yerleşmesi, özellikle küçük biyopsilerde intraepitelyal karsinom izlenimi oluşturabilir. Bu nedenle yüzeydeki atipik hücrelerin gerçek kökeni dikkatle değerlendirilmelidir.

p63 ve GATA3 Pozitifliği Lenfomayı Dışlar mı?

Hayır.

2026 yılında yayımlanan çok merkezli bir mesane lenfoması çalışmasında, olguların yaklaşık yarısında p63 veya GATA3 ekspresyonu saptanmıştır. Her iki belirtecin birlikte pozitifliği de dikkate değer sıklıktadır.

Olguların yaklaşık üçte birinde yüzey ürotelyumu ile ilişkili kolonizasyon izlenmiş, daha küçük bir bölümünde ise eş zamanlı ürotelyal karsinom bulunmuştur.

Bu gözlemler, iki önemli noktayı ortaya koymaktadır:

  1. p63 ve GATA3 pozitifliği, hematolenfoid kökeni dışlamak için yeterli değildir.
  2. Lenfoma tanısının doğrulanması, aynı örnekte ürotelyal karsinom bulunma olasılığını ortadan kaldırmaz.

Bu bulgular sınırlı bir mesane lenfoması serisine dayandığından, bildirilen sıklıkların bütün lenfoma tiplerine genellenmemesi gerekir.

p63 ile p40 Arasındaki Fark Neden Önemli?

p63 ekspresyonu, özellikle DLBCL başta olmak üzere çeşitli hematolenfoid neoplazilerde uzun süredir bilinmektedir.

p40 ise p63 proteininin ΔNp63 izoformunu tanır ve epitelyal diferansiyasyon açısından pan-p63'e göre daha özgül kabul edilir.

Geniş hematolenfoid tümör serilerinde p63 ekspresyonuna sık rastlanırken p40 boyanmasının çok daha nadir olduğu bildirilmiştir.

Pratik açıdan:

  • p63 pozitif, p40 negatif bir tümörde lenfoma olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir.
  • p40 pozitifliği karsinom lehine ek destek sağlayabilir.
  • p40 negatifliği tek başına ürotelyal karsinomu dışlamaz.
  • Hiçbir p63/p40 boyanma kombinasyonu, hematolenfoid ve epitelyal köken belirteçlerinin yerini alamaz.

GATA3 Pozitifliğini Nasıl Yorumlamalıyız?

GATA3, ürotelyal karsinom tanısında yararlı olmakla birlikte yalnızca ürotelyal hücrelerde eksprese edilen bir belirteç değildir.

Hematolenfoid sistemde özellikle T-hücreli diferansiyasyonla ilişkisi bilinmektedir. Klasik Hodgkin lenfoma ve bazı T-hücreli lenfomalarda da ekspresyon gösterebilir.

Mesane lenfomalarına ilişkin güncel bulgular, GATA3'ün B-hücreli lenfomalar dahil farklı lenfoma alt tiplerinde de tanısal karışıklığa neden olabileceğini göstermektedir.

Burada en önemli nokta, pozitifliğin hangi hücrelerde bulunduğudur. Rezidüel ürotelyum, reaktif lenfositler ve gerçek neoplastik hücreler birbirinden ayrılmalıdır.

Günlük Pratikte Nasıl Bir İHK Paneli Kullanılmalı?

Kötü diferansiye mesane tümöründe morfoloji kesin olarak epitelyal kökeni desteklemiyorsa başlangıç paneline CD45 ve pansitokeratin eklenmesi yararlıdır.

İlk değerlendirme:

  • Pansitokeratin (AE1/AE3)
  • CD45
  • CD20
  • PAX5
  • Gerektiğinde CD3

Ürotelyal karsinom lehine ek değerlendirme:

  • p40
  • CK7
  • Uroplakin II

Lenfoma doğrulandığında alt tip tayini:

  • CD10, BCL6, MUM1
  • BCL2, Ki-67
  • Morfolojiye göre CD5, CD30, siklin D1, EBER ve diğer gerekli belirteçler

Bu panel sabit bir zorunluluk olarak değil, morfoloji ve ilk boyanma sonuçlarıyla yönlendirilen aşamalı bir yaklaşım olarak düşünülmelidir.

CD45 veya CD20 negatifliğinin bütün lenfomaları dışlamadığı da unutulmamalıdır.

Tanısal Yaklaşımda Üç Kritik Kontrol

1. Gerçekten epitelyal diferansiyasyon var mı?

p63 ve GATA3 pozitifliği, keratin ekspresyonunun yerini tutmaz. Birden fazla uygun epitelyal belirteç negatifse, morfoloji de desteklediğinde lenfoma olasılığı yeniden değerlendirilmelidir.

2. Boyanan hücreler aynı neoplastik popülasyona mı ait?

Özellikle yüzey ürotelyumunda GATA3 ve p63 pozitifliği ile alttaki infiltratif hücrelerin immünfenotipi ayrı ayrı incelenmelidir.

3. Tek bir tümör mü, iki farklı neoplazi mi var?

Lenfoma ile ürotelyal karsinom nadiren birlikte bulunabilir. Farklı morfoloji gösteren alanlar gerektiğinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Sonuç

Mesanede p63 ve GATA3 pozitifliği saptanan, ancak klasik ürotelyal karsinom morfolojisini göstermeyen tümörlerde lenfoma önemli bir ayırıcı tanıdır.

Özellikle DLBCL, solid büyüme paterni ve beklenmedik immünohistokimyasal özellikleriyle kötü diferansiye ürotelyal karsinomu taklit edebilir.

Pratik mesaj: p63 ve GATA3 pozitifliği tümörün kökenini tek başına belirlemez. Atipik mesane lezyonlarında pansitokeratin ve CD45'in erken aşamada değerlendirilmesi, yanlış karsinom tanısını önlemede önemli bir adımdır.

Seçilmiş Kaynaklar

  1. Lee T, Akgul M, et al. Immunohistochemical Expression of p63 and GATA3 in Lymphomas of the Urinary Bladder: A Clinicopathologic Study of a Potential Diagnostic Pitfall. Int J Surg Pathol. 2026.
    PubMed

  2. Zanelli M, et al. Primary Diffuse Large B-Cell Lymphoma of the Urinary Bladder: Update on a Rare Disease and Potential Diagnostic Pitfalls. Curr Oncol. 2022.
    PubMed

  3. Deel CD, Jones C, Scordino T. A Case of p63 Positive Diffuse Large B Cell Lymphoma of the Bladder. Case Rep Hematol. 2016.
    PubMed

  4. Bellizzi AM. An Algorithmic Immunohistochemical Approach to Define Tumor Type and Assign Site of Origin. Adv Anat Pathol. 2020.
    Tam metin


Bu yazı, farklı bilimsel kaynaklardan elde edilen bilgilerin bağımsız değerlendirilmesiyle hazırlanmış özgün bir tanısal yaklaşım derlemesidir.

Bu yazı bireysel yorum ve eğitim amaçlıdır; tanı veya raporlama amacıyla kullanılamaz.