Prostat iğne biyopsilerinde ve TURP materyallerinde inflamatuvar hücrelerle sık karşılaşılır. Ancak prostat stromasında lenfosit görülmesi, tek başına klinik açıdan anlamlı prostatit bulunduğunu göstermez.
Histopatolojik değerlendirmede inflamasyonun hücresel bileşiminden çok dağılımı, yoğunluğu, glandlarla ilişkisi ve eşlik eden epitel hasarı önemlidir.
1. Lenfositler ne zaman raporlanmalı?
Prostat stromasında seyrek lenfositler, özellikle benign prostat hiperplazisi bulunan dokularda yaygındır.
- Seyrek stromal lenfositler: Genellikle raporda ayrıca belirtilmesi gerekmez.
- Belirgin lenfoid agregatlar: Kronik inflamasyon tanısını destekler.
- Periglandüler lenfosit birikimi: İnflamasyonun glandlarla ilişkisini gösterir.
- Glandüler epitel infiltrasyonu ve hasarı: Daha belirgin inflamatuvar aktiviteyi düşündürür.
İnflamasyonu yalnızca lenfosit sayısına göre değerlendirmek yerine, glandüler, periglandüler ve stromal dağılımını birlikte incelemek daha uygundur.
Pratik yaklaşım: Az sayıda, dağınık stromal lenfosit nedeniyle her biyopsiye "kronik prostatit" tanısı eklenmesi gerekli değildir.
2. Plazma hücreleri şart mı?
Hayır. Kronik prostatit tanısı için plazma hücrelerinin bulunması zorunlu değildir.
Kronik inflamatuvar infiltrasyon çoğunlukla lenfositlerden oluşur. Plazma hücreleri ve makrofajlar değişen oranlarda eşlik edebilir.
Bazı araştırmalarda kronik inflamasyon lenfoplazmositer infiltrasyon üzerinden tanımlansa da plazma hücresinin varlığı evrensel bir zorunlu tanı kriteri değildir.
3. PNL aktivasyonu ne ifade eder?
Polimorfonükleer lökositlerin (PNL/nötrofil) özellikle glandüler epitel ve lümenlerde görülmesi, aktif inflamasyonun önemli histolojik bulgusudur.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Glandüler epitel içerisinde nötrofil infiltrasyonu
- Gland lümenlerinde nötrofil kümeleri
- Epitel hasarı veya deskuamasyon
- Ağır olgularda mikroapse oluşumu
Kronik inflamatuvar hücrelere nötrofillerin eşlik etmesi durumunda kronik aktif prostatit ifadesi kullanılabilir.
Ancak histolojik nötrofilik aktivite, tek başına akut bakteriyel prostatit veya kanıtlanmış bakteriyel enfeksiyon anlamına gelmez.
4. Diğer histolojik bulgular
Kronik inflamasyona aşağıdaki değişiklikler eşlik edebilir:
- Lenfoid follikül oluşumu
- Glandüler atrofi ve reaktif epitel değişiklikleri
- Periglandüler fibrozis
- Glandüler destrüksiyon
- İntraluminal hücresel debris
Bu bulguların hiçbiri tek başına kronik prostatit için zorunlu değildir.
Granülomatöz inflamasyon ise ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle intravezikal BCG öyküsü, enfeksiyöz etkenler ve nonspesifik granülomatöz prostatit ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
5. Patoloji raporunda nasıl yazılmalı?
Seyrek stromal lenfosit varlığında:
Benign prostat dokusu. Malignite izlenmedi.
Belirgin fokal kronik inflamasyonda:
Benign prostat dokusunda fokal kronik inflamasyon.
PNL aktivitesi eşlik ediyorsa:
Benign prostat dokusunda kronik aktif inflamasyon (glandüler nötrofilik aktivite).
Yaygın veya yoğun inflamasyonda:
Benign prostat dokusunda belirgin kronik inflamasyon.
Gerekli durumlarda inflamasyonun yerleşimi, yaygınlığı ve eşlik eden glandüler hasar yorum bölümünde belirtilebilir.
6. Klinik tanı ile histolojik bulguyu karıştırmayalım
Kronik bakteriyel prostatit, kronik pelvik ağrı sendromu ve histolojik kronik inflamasyon aynı şey değildir.
- Histolojik inflamasyon klinik belirti olmadan bulunabilir.
- Kronik pelvik ağrı sendromunda belirgin histolojik inflamasyon bulunmayabilir.
- Kronik bakteriyel prostatit tanısı yalnızca biyopsi morfolojisiyle konulamaz; klinik ve mikrobiyolojik değerlendirme gerektirir.
- Belirgin prostatik inflamasyon PSA yüksekliğine katkıda bulunabilse de PSA değişiklikleri özgül değildir.
Sonuç: Raporlamada üç temel karar
1. Seyrek stromal lenfositler tek başına kronik prostatit tanısı gerektirmez.
2. Plazma hücresi zorunlu değildir; inflamasyonun yoğunluğu, dağılımı ve glandlarla ilişkisi daha önemlidir.
3. Nötrofilik glandüler aktivite, epitel hasarı ve granülomatöz inflamasyon gibi bulgular raporlamada özellikle dikkate alınmalıdır.
Patoloğun amacı her inflamatuvar hücreyi tanıya dönüştürmek değil, klinik açıdan anlam taşıyabilecek histolojik değişiklikleri doğru biçimde tanımlamaktır.
Editöryal not: Bu yazıdaki en önemli ayrım, histolojik kronik inflamasyon ile klinik kronik prostatit sendromlarının birbirinin yerine kullanılmaması. Ayrıca rutin raporlamada zorunlu bir lenfosit sayısı, plazma hücresi eşiği veya standart inflamasyon derecelendirmesi bulunmuyor.
Kaynaklar
- EAU Guidelines – Prostate Cancer: Diagnostic Evaluation
- Nickel ve ark. Prostatik inflamasyonun histopatolojik sınıflandırılması. BJU Int, 2001
- van der Kwast ve ark. Prostat iğne biyopsilerinin raporlanması. J Clin Pathol, 2003
- Borgert ve ark. Prostatitis: A Review. JAMA, 2025
- Kulkarni ve ark. Bakteriyel prostatit tanısı ve yönetimi. Clin Infect Dis, 2026