Histiocytic sarcoma, matür macrophage/histiocyte farklılaşması gösteren, belirgin malignant cytology’ye sahip çok nadir bir haematopoietic neoplasm’dır. WHO 5. edisyon Haematolymphoid Tumours sınıflamasında histiocyte/macrophage neoplasms içinde yer alır. Çoğu olgu erişkinlerde ve extranodal yerleşimde ortaya çıkar; gastrointestinal tract, deri, yumuşak doku, spleen, lymph node, bone ve bone marrow tutulabilir. Lokalize bir kitle şeklinde başlayabileceği gibi başlangıçta disseminated olabilir.
Tanı, “histiocyte benzeri” görünümden ibaret değildir. Büyük pleomorphic hücrelerde en az iki uyumlu histiocytic marker’ın gösterilmesi ve lymphoma, myeloid sarcoma, melanoma, carcinoma, vascular neoplasm ile dendritic-cell neoplasms’ın geniş bir panelle dışlanması gerekir. CD68 tek başına yeterli değildir; CD163, lysozyme ve nükleer PU.1 birlikteliği daha güçlü kanıt sağlar.
Morfoloji
Lezyon çoğunlukla dokuyu silen diffüz, non-cohesive veya gevşek cohesive tabakalar halinde büyür. Neoplastik hücreler iri, yuvarlak-oval, epithelioid ya da yer yer spindle olabilir. Sitoplazma bol, eozinofilik, amphophilic, köpüksü veya belirgin vakuollüdür. Nükleuslar oval, reniform, grooved ya da düzensiz konturlu; kromatin veziküler ve nükleoller belirgindir. Multinucleated bizarre cells görülebilir.
Malignant cytology değişkendir fakat tipik olguda şu bulguların birkaçı birlikte bulunur:
- belirgin nuclear pleomorphism ve anisokaryosis,
- iri eosinophilic nucleoli,
- yüksek mitotic activity ve atypical mitosis,
- geographic veya punctate necrosis,
- angioinvasion ve çevre dokuya infiltrasyon,
- erythrophagocytosis, cytophagocytosis ya da emperipolesis,
- neutrophil, lymphocyte, plasma cell ve eosinophil içeren karışık inflammatory zemin.
Bazı olgular beklenenden daha monomorphic veya spindle-cell görünümde olabilir. Küçük core biopsy’de yalnız inflammatory zemin, necrosis veya daha bland alan örneklenirse lezyon reactive histiocytic proliferation, inflammatory sarcoma ya da poorly differentiated neoplasm olarak yorumlanabilir. Buna karşılık cytophagocytosis tanıyı düşündürse de zorunlu ve özgül değildir.
Soft-tissue olguları çoğunlukla derin ekstremite kitlesi şeklinde; bone olguları ise destrüktif lytic lezyon olarak sunulabilir. Histoloji yerleşime özgü değildir. Kemik örneklerinde decalcification sonrası hücresel ayrıntının bozulması ve marker kaybı, tanıyı daha da güçleştirir.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
Neoplastik hücreler çoğunlukla:
- güçlü CD163 pozitiftir,
- lysozyme ve CD68 pozitiftir,
- nükleer PU.1 pozitiftir,
- CD45/LCA ve CD4 değişken biçimde pozitif olabilir,
- CD31 pozitif olabilir; bu özellik angiosarcoma için önemli bir tuzaktır,
- S100 çoğunlukla negatif veya fokal/zayıftır, fakat bazı olgularda belirgin pozitiflik görülebilir,
- CD1a ve CD207/langerin negatiftir,
- lineage-defining B-cell, T-cell, epithelial, melanocytic, vascular ve follicular dendritic cell marker’ları negatiftir.
CD68’in KP1 clone’u lysosomal proteinleri geniş bir tümör grubunda boyayabildiğinden özgüllüğü düşüktür. CD163 macrophage lineage için daha seçicidir; ancak tek başına mutlak özgül değildir. PU.1 de monocyte/macrophage programını destekler fakat myeloid ve bazı B-cell neoplasms’da eksprese edilebilir. Bu nedenle tanı bir marker kombinasyonuna dayanmalıdır.
Moleküler çalışmalar Histiocytic sarcoma’nın büyük bölümünde RAS–RAF–MAPK pathway aktivasyonunu göstermiştir. 28 olguluk targeted-sequencing serisinde MAP2K1, KRAS, NRAS, BRAF, PTPN11, NF1 ve CBL değişiklikleri olguların %57’sinde; PI3K-pathway değişiklikleri %21’inde ve CDKN2A değişiklikleri %46’sında saptanmıştır. Ayrı bir 21 olguluk whole-exome/RNA-sequencing çalışmasında bütün olgularda RAS/RAF/MAPK yolunu etkileyen en az bir değişiklik bulunmuştur. Bu oranlar kohorta, primer/secondary olgu seçimine ve kullanılan panelin kapsamına bağlıdır; zorunlu WHO tanı ölçütleri değildir.
Bildirilen değişiklikler arasında MAP2K1, KRAS, NRAS, BRAF V600E, BRAF fusion, NF1, PTPN11, CBL, CSF1R, PTEN, PIK3CA/PIK3R1, MTOR, CDKN2A, TP53 ve chromatin-regulator genleri yer alır. Tek bir gen değişikliği Histiocytic sarcoma’ya özgü değildir. BRAF V600E pozitifliği özellikle Langerhans cell histiocytosis ve Erdheim-Chester disease ile morfolojik/klinik ayrımı ortadan kaldırmaz.
Histiocytic sarcoma de novo gelişebileceği gibi follicular lymphoma, chronic lymphocytic leukaemia/small lymphocytic lymphoma, acute lymphoblastic leukaemia/lymphoma ve başka haematolymphoid neoplasms ile eşzamanlı veya ardışık görülebilir. Bazı paired olgularda aynı IG rearrangement, t(14;18)/BCL2 breakpoint veya ortak driver değişiklikleri gösterilmiş; bu bulgular lineage plasticity/transdifferentiation’ı desteklemiştir. Bu nedenle Histiocytic sarcoma’da clonal IG rearrangement saptanması otomatik olarak B-cell lymphoma tanısı anlamına gelmez; önceki tümörle klonal ilişkiyi gösterebilir.
Ayırıcı tanı
Diffuse large B-cell lymphoma ve diğer large-cell lymphomas
Büyük pleomorphic hücreler, CD45 pozitifliği ve non-cohesive büyüme lymphoma’yı güçlü biçimde taklit eder. CD20, PAX5, OCT2, BOB1, CD79a ve plasma-cell marker’ları B-cell lineage için; CD3, CD2, CD5 T-cell lineage için değerlendirilir. Bazı transdifferentiated Histiocytic sarcoma olguları eski B-cell tümörüyle aynı IG rearrangement’ı taşıyabilir ancak güncel tümör hücreleri PAX5/CD20 kaybeder ve CD163/lysozyme/PU.1 kazanır. Moleküler clonality, morfoloji ile immunophenotype’ın yerini tutmaz.
Anaplastic large cell lymphoma
Anaplastic large cell lymphoma’da hallmark cells, Golgi-adjacent eosinophilic bölge ve güçlü diffüz CD30 ekspresyonu beklenir; ALK-positive olgularda karakteristik ALK paternleri bulunabilir. Histiocytic sarcoma CD30’u değişken/fokal eksprese edebilir. CD163, lysozyme ve PU.1 ko-ekspresyonu ile T-cell/cytotoxic programın yokluğu Histiocytic sarcoma lehinedir.
Myeloid sarcoma / monocytic sarcoma
Monocytic neoplasms histiocytic marker’ları paylaşabilir ve bu ayrım en güç alanlardan biridir. MPO, CD117, CD34, CD13, CD33, peripheral blood/bone marrow bulguları ve myeloid-defining genetic changes birlikte değerlendirilir. MPO negatifliği tek başına Histiocytic sarcoma tanısı koydurmaz; monoblastic/monocytic neoplasms MPO-negatif olabilir. Önceki veya eşzamanlı myeloid neoplasm mutlaka araştırılmalıdır.
Langerhans cell sarcoma
Langerhans cell sarcoma yüksek dereceli sitoloji gösterebilir; grooved nuclei ile CD1a ve CD207/langerin pozitifliği tanımlayıcıdır. Histiocytic sarcoma CD1a/CD207 negatiftir. S100 iki antitede de pozitif olabileceğinden ayırıcı değildir.
Interdigitating dendritic cell sarcoma
Interdigitating dendritic cell sarcoma çoğunlukla güçlü diffüz S100 pozitif, CD1a/CD207 negatif bir dendritic-cell neoplasm’dır. CD163 ve lysozyme genellikle Histiocytic sarcoma’daki kadar yaygın değildir. Morfolojik örtüşme belirgin olduğunda geniş lineage paneli ve klinik yerleşim gerekir.
Follicular dendritic cell sarcoma
Follicular dendritic cell sarcoma’da CD21, CD23, CD35, clusterin, CXCL13 gibi follicular dendritic marker’lar pozitiftir; histiocytic marker kombinasyonu yoktur. Inflammatory pseudotumour-like patern ve EBV ilişkisi, özellikle liver/spleen olgularında destekleyicidir.
Melanoma
Melanoma bol sitoplazmalı pleomorphic hücreler, phagocytosis benzeri pigment/debris ve S100 pozitifliğiyle Histiocytic sarcoma’yı taklit edebilir. SOX10, Melan-A ve HMB45 melanocytic farklılaşmayı; CD163/lysozyme/PU.1 ise histiocytic farklılaşmayı destekler. Amelanotic melanoma’da yalnız S100’a güvenilmemelidir.
Poorly differentiated carcinoma
Epithelioid morfoloji, cohesive odaklar ve necrosis carcinoma izlenimi verebilir. Broad-spectrum cytokeratin ile epithelial marker’lar lineage’ı gösterir. Bazı carcinoma’larda tümörü çevreleyen reactive macrophage’lar CD68/CD163 pozitif olduğundan, boyanan hücrelerin gerçekten malignant population olup olmadığı kesit üzerinde doğrulanmalıdır.
Angiosarcoma
Histiocytic sarcoma’da CD31 pozitifliği angiosarcoma için ciddi bir tuzaktır. ERG ve FLI1 nükleer ekspresyonu, gerçek vasoformative channels ve endothelial marker paneli angiosarcoma lehinedir. CD31 tek başına endothelial lineage kanıtı değildir.
Undifferentiated pleomorphic sarcoma
Undifferentiated pleomorphic sarcoma da geniş bir dışlama tanısıdır. Histiocytic sarcoma’da malignant hücrelerin güçlü ve uyumlu CD163/lysozyme/PU.1 ekspresyonu bulunur; yalnız focal CD68 pozitifliği yeterli değildir. Kemik ve soft-tissue lezyonlarında iki tanının birbirine karışması özellikle küçük biyopsilerde mümkündür.
Rosai-Dorfman disease ve diğer histiocytoses
Rosai-Dorfman disease’de iri-soluk histiocyte’lar, emperipolesis, S100/OCT2/cyclin D1 ekspresyonu ve düşük dereceli sitoloji beklenir. Histiocytic sarcoma’da belirgin pleomorphism, atypical mitosis ve destrüktif büyüme ön plandadır. Langerhans cell histiocytosis CD1a/CD207 pozitiftir; Erdheim-Chester disease ve Juvenile xanthogranuloma ise xanthogranulomatous morfoloji ile genellikle yüksek dereceli atipi göstermez.
Reactive macrophage-rich süreçler
Infection, necrosis, implant reaction ve tumour-associated macrophage infiltrasyonu CD68/CD163/lysozyme pozitif büyük hücreler içerebilir. Reactive macrophage’larda organize malignant growth, yaygın marked atypia, atypical mitosis ve tutarlı neoplastik immunophenotype beklenmez. Kültür, özel boyalar ve klinik korelasyon gerektiğinde eşlik etmelidir.
Tanısal tuzaklar
- CD68 pozitifliğini tanı saymak: CD68 özellikle KP1 clone ile carcinoma, melanoma, sarcoma ve lymphoma’da boyanabilir.
- CD163’ü tek başına mutlak özgül kabul etmek: Güçlü diffüz boyanma değerlidir; yine de lysozyme, PU.1 ve dışlama paneliyle desteklenmelidir.
- CD31 pozitifliği nedeniyle angiosarcoma tanısı koymak: Macrophage/histiocyte lineage CD31 eksprese edebilir; ERG ve vasoformation aranmalıdır.
- PU.1 pozitifliğini Histiocytic sarcoma’ya özgü görmek: PU.1 myeloid ve B-cell neoplasms’da da bulunabilir.
- S100 pozitifliğini melanoma veya dendritic-cell neoplasm ile eşitlemek: Histiocytic sarcoma’da S100 değişken ve bazen yaygın olabilir.
- Cytophagocytosis/emperipolesis’i patognomonik saymak: Bu bulgular destekleyicidir, ancak başka neoplasms ve reactive süreçlerde görülebilir.
- Önceki lymphoma öyküsünü göz ardı etmek: Secondary Histiocytic sarcoma aynı clone’dan transdifferentiation ile gelişebilir.
- Clonal IG rearrangement nedeniyle güncel lezyonu B-cell lymphoma saymak: Transdifferentiated olgular ancestral IG rearrangement’ı koruyabilir.
- BRAF V600E saptanınca otomatik olarak Erdheim-Chester disease veya Langerhans cell histiocytosis tanısı vermek: Mutation özgül değildir; yüksek dereceli morfoloji ve lineage belirleyicidir.
- MPO negatifliğinde myeloid sarcoma’yı dışlamak: Monocytic/monoblastic neoplasms MPO-negatif olabilir; geniş myeloid panel ve marrow değerlendirmesi gerekir.
- Küçük biyopside yalnız necrosis veya inflammatory zemini örneklemek: Viable tumour içeren ek blok/örnek olmadan tanı gecikebilir.
- Reactive macrophage’ları malignant hücre sanmak: Immunostain’in hangi hücre population’ını boyadığı morfolojiyle bire bir eşleştirilmelidir.
- Soft-tissue yerleşiminde Undifferentiated pleomorphic sarcoma’ya erken kapanmak: Histiocytic lineage aktif olarak araştırılmalıdır.
- Decalcified bone örneğindeki negatif marker ve moleküler sonucu dışlayıcı kabul etmek: Güçlü asit işlemi antigenicity ve nucleic-acid kalitesini bozabilir.
- MAPK-pathway değişikliğini tek başına antite tanısı saymak: Aynı yolak birçok histiocytic neoplasm’da ve farklı lineage tümörlerinde aktive olabilir.
- Araştırma serilerindeki mutation oranlarını WHO ölçütü gibi kullanmak: Bu oranlar cohort ve assay kapsamına bağlıdır; tanı morfoloji–immunophenotype bütünlüğüne dayanır.
Kaynaklar
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Haematolymphoid Tumours. WHO Classification of Tumours, 5th ed., Volume 11. IARC, 2024. ISBN 978-92-832-4520-9. IARC yayını · WHO sınıflama yapısı
- Hornick JL, Jaffe ES, Fletcher CDM. Extranodal histiocytic sarcoma: clinicopathologic analysis of 14 cases of a rare epithelioid malignancy. Am J Surg Pathol. 2004;28(9):1133-1144. PMID: 15316312. DOI: 10.1097/01.pas.0000131541.95394.23. PubMed · DOI
- Pileri SA, et al. Histiocytic sarcoma: a study of five cases including the histiocyte marker CD163. Mod Pathol. 2005;18(5):693-704. PMID: 15696128. DOI: 10.1038/modpathol.3800346. PubMed · DOI
- Shanmugam V, et al. Identification of diverse activating mutations of the RAS-MAPK pathway in histiocytic sarcoma. Mod Pathol. 2019;32(6):830-843. PMID: 30626916. DOI: 10.1038/s41379-018-0200-x. PubMed · DOI
- Egan C, et al. Genomic profiling of primary histiocytic sarcoma reveals two molecular subgroups. Haematologica. 2020;105(4):951-960. PMID: 31439678. DOI: 10.3324/haematol.2019.230375. PubMed · DOI
- Feldman AL, et al. Clonally related follicular lymphomas and histiocytic/dendritic cell sarcomas: evidence for transdifferentiation of the follicular lymphoma clone. Blood. 2008;111(12):5433-5439. PMID: 18272816. DOI: 10.1182/blood-2007-11-124792. PubMed · DOI
- Hung YP, et al. Histiocytic sarcoma: New insights into FNA cytomorphology and molecular characteristics. Cancer Cytopathol. 2017;125(8):604-614. PMID: 28805986. DOI: 10.1002/cncy.21851. PubMed · DOI
- Li J, Liao Q. Extranodal Histiocytic Sarcoma: A Clinicopathologic Study of Two Cases and Literature Review. Appl Immunohistochem Mol Morphol. 2026;34(1):30-37. PMID: 41058101. DOI: 10.1097/PAI.0000000000001287. PubMed · DOI
- Goyal G, et al. Consensus recommendations for malignant histiocytic neoplasms (histiocytic, Langerhans, and interdigitating dendritic cell sarcomas). Blood. 2026;148(3):275-288. PMID: 41915766. DOI: 10.1182/blood.2026033049. PubMed · DOI