Endometrium kanserinde 2023 FIGO sınıflaması önemli bir paradigma değişikliği getirdi.
Eskiden evre büyük ölçüde tümörün anatomik yayılımını tarif ederken, FIGO 2023 ile birlikte histolojik tip, lenfovasküler alan invazyonu (LVSI) ve bazı durumlarda moleküler sınıflama da evreyi doğrudan değiştirebiliyor.
Bu nedenle eski sistemde erken evre kabul edilen bazı hastalar, aynı anatomik yayılıma sahip olmalarına rağmen yeni sistemde daha yüksek bir FIGO evresine geçebiliyor.
2026'da Gynecologic Oncology'de yayımlanan Roy ve arkadaşlarının çalışması şu önemli soruyu gündeme getiriyor:
Bu yeni “evre yükseltmeleri”, geçmiş klinik çalışmaların tedavi önerileri doğrudan uygulanırsa bazı hastaların gereğinden fazla adjuvan tedavi almasına yol açabilir mi?
Buradaki “upstaging” tam olarak nedir?
Önemli nokta şu:
Bu çalışmada patologlar preparatları yeniden inceleyip daha derin invazyon veya yeni metastaz bularak hastaları evre yükseltmiyor.
Buradaki upstaging esas olarak bir sınıflama değişikliğidir (stage migration).
Yani aynı tümör:
- FIGO 2009'a göre Stage I olabilirken,
- FIGO 2023 kriterleri uygulandığında Stage II olabilir.
Anatomik hastalık yayılımı değişmemiştir; değişen şey, evreyi belirleyen kriterlerdir.
FIGO 2023'te Evreyi Yükselten Yeni Unsurlar
1. Agresif histolojik tip
FIGO 2023'te histolojik tip artık evrenin parçasıdır.
Agresif histolojik tipler arasında özellikle:
- seröz karsinom,
- şeffaf hücreli karsinom,
- karsinosarkom,
- undiferansiye karsinom,
- bazı yüksek dereceli endometrioid karsinomlar
yer alır.
Agresif histolojik tip:
Miyometriyal invazyon yoksa → Stage IC
Herhangi bir miyometriyal invazyon varsa → Stage IIC
olarak sınıflandırılabilir.
Dolayısıyla örneğin uterusla sınırlı, çok yüzeyel miyometriyal invazyon gösteren seröz bir karsinomun Stage II olması için serviks invazyonu bulunması gerekmez.
2. Substantial LVSI
Eski sistemde LVSI önemli bir prognostik parametreydi ancak tek başına FIGO evresini değiştirmiyordu.
FIGO 2023'te non-agresif histolojik tipte:
substantial/extensive LVSI → Stage IIB
olarak sınıflandırılabilir.
Bu nedenle patolog açısından yalnızca
“LVSI var / yok”
demek artık yeterli olmayabilir.
Fokal ve substantial LVSI ayrımı evreyi doğrudan etkileyebilir.
3. p53-abnormal moleküler sınıf
Moleküler sınıflama erken evre hastalıkta evreyi de değiştirebilir.
Stage I–II tümörde:
p53-abnormal moleküler profil → IICm_p53abn
şeklinde evre yükselmesine neden olabilir.
Burada da anatomik yayılım artmamıştır.
Tümörün biyolojik davranışını yansıtan moleküler özellik, evre sistemine dahil edilmiştir.
POLE-mut ise tam tersi olabilir
FIGO 2023'ün ilginç özelliklerinden biri evreyi yalnızca yükseltmemesidir.
Erken evre bir endometrium karsinomunda patojenik POLE mutasyonu varsa tümör:
IAm_POLEmut
olarak sınıflandırılabilir.
Yani histolojik olarak yüksek dereceli veya başka olumsuz özellikleri bulunan bir tümör bile moleküler olarak çok iyi prognostik gruba geçtiğinde evresi düşebilir.
Bu nedenle FIGO 2023 artık yalnızca anatomik bir evreleme sistemi değildir.
Roy ve Arkadaşlarının Çalışması Ne Yaptı?
Çalışmada yeni bir patoloji serisi yeniden değerlendirilmedi.
Araştırmacılar:
- Daha önce yayımlanmış FIGO 2009 → FIGO 2023 evre geçiş oranlarını kullandı.
- Bu oranları ABD'de beklenen yıllık endometrium kanseri hasta sayısına uyguladı.
- Yeni evreye geçen hastaların mevcut klinik çalışma ve tedavi kılavuzları kullanıldığında hangi ek tedavileri alabileceğini değerlendirdi.
Sorun burada ortaya çıkıyor.
Bugünkü radyoterapi ve kemoterapi kanıtlarının önemli bölümü hastaların eski FIGO sistemine göre evrelendiği klinik çalışmalardan geliyor.
Yeni FIGO'da Stage II olan bir hasta, geçmişteki Stage II hastalarla biyolojik ve anatomik olarak tamamen aynı olmayabilir.
Dolayısıyla:
“Yeni FIGO Stage II = eski çalışmalardaki Stage II”
varsayımı her zaman doğru değildir.
Neden Aşırı Tedavi Riski Var?
Örneğin eski sistemde düşük anatomik yayılım nedeniyle Stage I kabul edilen bir hasta, yalnızca:
- agresif histoloji,
- substantial LVSI
veya - p53-abnormal moleküler sınıf
nedeniyle Stage II'ye geçebilir.
Eğer mevcut tedavi algoritmaları yalnızca yeni evre numarasına bakılarak uygulanırsa bazı hastalarda:
- ek radyoterapi,
- kemoterapi
veya - kombine tedavi
gündeme gelebilir.
Ancak bu hastaların geçmiş Stage II klinik çalışma popülasyonlarıyla aynı olmadığı unutulmamalıdır.
Çalışmanın temel uyarısı tam olarak budur.
Patolog Açısından Neden Önemli?
FIGO 2023 ile birlikte patolog artık yalnızca:
- histolojik tip,
- grade,
- miyometriyal invazyon,
- servikal stromal invazyon,
- lenf nodu
bildiren kişi değildir.
Bazı patolojik parametreler FIGO evresinin doğrudan belirleyicisi haline gelmiştir.
Özellikle:
Histolojik tip
LVSI miktarı
p53/MMR değerlendirmesi
POLE durumu
evre ve risk sınıflamasının ayrılmaz parçalarıdır.
Bu nedenle küçük bir terminolojik veya sınıflandırma farkı artık doğrudan hastanın FIGO evresini değiştirebilir.
Temel Mesaj
FIGO 2023'te görülen “upstaging”, çoğu zaman:
daha fazla anatomik tümör bulunması değil, tümör biyolojisinin evre sistemine dahil edilmesidir.
Bu önemli bir ilerlemedir; ancak yeni oluşturulan evre gruplarına, eski FIGO evreleri üzerine kurulmuş tedavi çalışmalarının otomatik olarak uygulanması sorun yaratabilir.
Yeni evreleme sisteminin amacı prognostik ayrımı iyileştirmektir.
Ancak:
Yeni Stage II hastası, eski Stage II hastasıyla mutlaka aynı hasta değildir.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde adjuvan tedavi çalışmalarının ve risk gruplarının FIGO 2023 ve moleküler sınıflamaya göre yeniden doğrulanması giderek daha önemli olacaktır.
Kaynak
Roy A, Iacob S, Chaffin A, Cunningham M.
FIGO 2023 staging may result in overtreatment of early-stage endometrial cancer.
Gynecologic Oncology. 2026;211:46-50.
PMID: 42349039
PubMed:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42349039/
Temel FIGO kaynağı:
Berek JS, et al.
FIGO staging of endometrial cancer: 2023.
Int J Gynaecol Obstet. 2023;162:383-394.
PMID: 37337978
DOI: 10.1002/ijgo.14923