Chondroblastoma, çoğunlukla adolesan ve genç erişkinlerde uzun kemiklerin epifiz veya apofizinde gelişen, benign fakat lokal agresif davranabilen bir kemik neoplazisidir. Erişkinlerde, el-ayak kemiklerinde, patellada veya kraniyofasiyal bölgede görülen örnekler klasik yaş ve yerleşim kalıbının dışında kalabilir. Tanı; radyolojik yerleşim, mononükleer tümör hücrelerinin morfolojisi ve gerektiğinde H3 K36M incelemesinin birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Morfoloji
Tümör, çoğunlukla tabakalar halinde dizilen poligonal mononükleer hücrelerle aralara dağılmış osteoklast tipi dev hücrelerden oluşur. Neoplastik mononükleer hücreler yuvarlak veya oval, yer yer böbrek biçimli ve ince nükleer oluklu çekirdeklere sahiptir. Sitoplazma genellikle eozinofilik, hücre sınırları belirgindir.
Hücrelerin çevresinde ince, ağsı perisellüler kalsifikasyon klasik “chicken-wire” görünümünü oluşturur. Bu kalsifikasyon tanısal açıdan değerlidir, ancak her örnekte bulunmaz; geniş serilerde olguların yalnız bir bölümünde belirgin olduğu gösterilmiştir.
Değişen miktarda kondroid veya kondromiksoid matriks görülebilir. Sekonder Aneurysmal bone cyst benzeri değişiklik, hemoraji, nekroz ve dev hücreden zengin alanlar esas tümör paternini maskeleyebilir. Bu durumda kanlı boşlukların duvarında veya solid odaklarda kalan tipik mononükleer hücreler özellikle aranmalıdır.
İmmünohistokimya ve moleküler özellikler
Chondroblastoma’nın temel moleküler özelliği histon H3.3’ü kodlayan H3F3B genindeki tekrarlayan p.Lys36Met (K36M) değişikliğidir. İlk geniş moleküler çalışmada bu değişiklik 77 olgunun 73’ünde (%95) saptanmış ve mutasyonun osteoklast tipi dev hücrelerde değil, neoplastik stromal/mononükleer hücrelerde bulunduğu gösterilmiştir.
Mutasyona özgü H3.3 K36M antikoru, uygun morfolojik ve radyolojik bağlamda güçlü bir tanısal yardımcıdır. Pozitiflik mononükleer tümör hücrelerinde nükleer olmalıdır; dev hücrelerin boyanması beklenmez. Çekirdek biyopsi ve ince iğne aspirasyon materyalinde de yüksek özgüllük bildirilmiştir.
Bununla birlikte negatif sonuç tanıyı mutlak olarak dışlamaz. Özellikle kuvvetli asitle dekalsifiye edilmiş dokularda antijen kaybı duyarlılığı azaltabilir. EDTA ile dekalsifikasyon, mutasyona özgü boyanmayı daha iyi korur. Kuşkulu ve immünohistokimyası negatif olgularda yeterli materyal varsa H3F3B/H3F3A mutasyon analizi yardımcı olabilir.
S100, SOX9, DOG1 ve SATB2 değişen oranlarda pozitif olabilir. Bunlar tanıyı destekleyebilir, ancak H3.3 K36M kadar özgül değildir. Özellikle SATB2 pozitifliği tek başına Osteoblastoma veya Osteosarcoma tanısına götürmemelidir.
2026 tarihli çok merkezli bir çalışmada H3F3B p.Lys36Met değişikliği 43 Chondroblastoma’nın 41’inde (%95,3) gösterilmiştir. Bu bulgu, özellikle küçük biyopsiler ve olağandışı yerleşimlerde mutasyon analizinin tanısal değerini güncel bir kohortta desteklemektedir.
Ayırıcı tanı
Giant cell tumour of bone
Giant cell tumour of bone genellikle iskelet olgunluğu tamamlanmış hastalarda epifizden subartiküler kemiğe uzanan bir lezyondur. Dev hücreler çoğu kez daha düzenli dağılır; mononükleer hücre çekirdekleri osteoklast çekirdeklerine benzer. Neoplastik mononükleer hücrelerde H3.3 G34W nükleer pozitifliği bu tanıyı destekler. Chondroblastoma’da ise H3.3 K36M beklenir.
Chondromyxoid fibroma
Lobüler ve zonal mimari, hiposellüler kondromiksoid merkezler ile periferde artan hücresellik Chondromyxoid fibroma lehinedir. Stellat veya iğsi hücreler ve lobül kenarındaki dev hücreler görülebilir. H3.3 K36M negatifliği ve uygun olguda GRM1 ilişkili incelemeler ayırıcı tanıya katkı sağlar.
Aneurysmal bone cyst
Sekonder Aneurysmal bone cyst değişikliği Chondroblastoma’da sık ve bazen baskındır. Sadece kanla dolu boşlukların örneklenmesi altta yatan tümörü görünmez kılabilir. Solid alanlarda H3.3 K36M pozitif mononükleer hücrelerin gösterilmesi Chondroblastoma’yı ortaya çıkarabilir. Primer Aneurysmal bone cyst’te ise uygun bağlamda USP6 yeniden düzenlenmesi beklenebilir.
Clear cell chondrosarcoma
Her iki tümör de epifiz yerleşimli olabilir. Clear cell chondrosarcoma daha çok iskelet olgunluğu tamamlanmış erişkinlerde görülür; berrak sitoplazmalı hücreler, lobüler büyüme, örgü kemik oluşumu ve infiltratif sınırlar dikkat çeker. H3.3 K36M genellikle negatiftir. Yaş ve radyolojik büyüme biçimi bu ayrımda özellikle değerlidir.
Chondroblastoma-like osteosarcoma
Nadir fakat önemli bir tuzaktır. Belirgin sitolojik atipi, atipik mitoz, permeatif/destrüktif büyüme ve malign osteoid Osteosarcoma lehinedir. İncelenen serilerde Chondroblastoma-like osteosarcoma olgularının H3.3 K36M immünohistokimyası ve H3F3B mutasyon analizi negatif bulunmuştur. Yine de benign-malign ayrımı tek bir boya sonucuna bırakılmamalıdır.
Tanısal tuzaklar
- “Chicken-wire” kalsifikasyonun yokluğu tanıyı dışlamaz: Özellikle küçük biyopsilerde veya dekalsifiye örneklerde klasik görünüm bulunmayabilir.
- Dev hücreleri neoplastik bileşen sanmak: Tanısal ve moleküler olarak belirleyici hücreler mononükleer kondroblastlardır.
- Sekonder Aneurysmal bone cyst değişikliğine takılmak: Kanlı boşluklar altta yatan Chondroblastoma’yı maskeleyebilir; solid alanlar dikkatle örneklenmelidir.
- H3.3 K36M negatifliğini kesin dışlama olarak kullanmak: Güçlü asit dekalsifikasyonu, düşük tümör hücresi oranı ve nadir moleküler varyasyonlar yalancı negatifliğe yol açabilir.
- SATB2 pozitifliğini osteoblastik tümörle eşitlemek: Chondroblastoma’da SATB2 ekspresyonu sık görülebilir.
- Olağandışı yaş veya yerleşimi fazla ağırlıklandırmak: El-ayak kemikleri, patella, düz kemikler ve ileri yaşta da Chondroblastoma görülebilir; böyle durumlarda moleküler doğrulama özellikle yararlıdır.
- Agresif radyolojiyi otomatik olarak malignite saymak: Kortikal destrüksiyon ve yumuşak doku uzanımı konvansiyonel Chondroblastoma’da görülebilir. Malignite değerlendirmesi belirgin sitolojik malignite, permeatif büyüme ve klinik davranışla birlikte yapılmalıdır.
Tanısal odak: Dev hücrelerden önce onları çevreleyen mononükleer hücrelerin kimliği belirlenmeli; epifiz/apofiz yerleşimi, kondroid matriks, perisellüler kalsifikasyon ve H3.3 K36M sonucu aynı çerçevede yorumlanmalıdır.
Kaynaklar
- Behjati S, Tarpey PS, Presneau N, et al. Distinct H3F3A and H3F3B driver mutations define chondroblastoma and giant cell tumor of bone. Nature Genetics. 2013;45:1479–1482. PMID: 24162739. DOI: 10.1038/ng.2814.
- Schaefer IM, Fletcher JA, Nielsen GP, et al. Immunohistochemistry for histone H3G34W and H3K36M is highly specific for giant cell tumor of bone and chondroblastoma, respectively, in FNA and core needle biopsy. Cancer Cytopathology. 2018;126:552–566. PMID: 29757500. DOI: 10.1002/cncy.22000.
- Lu C, Ramirez D, Hwang S, et al. Histone H3K36M mutation and trimethylation patterns in chondroblastoma. Histopathology. 2019;74:291–299. PMID: 30098026. DOI: 10.1111/his.13725.
- Zhao Q, Tang J, Luo Y, et al. Chondroblastoma: clinicopathological analyses of 307 cases from a single institution in China and the diagnostic value of the H3F3 K36M mutant antibody. Journal of Clinical Pathology. 2023;76:367–373. PMID: 36604179. DOI: 10.1136/jcp-2022-208630.
- Tosun İ, Yılmaz İ, Çakır A, et al. H3F3B gene mutation in chondroblastomas: a multicenter study. Acta Orthopaedica et Traumatologica Turcica. 2026;60(4):0277. PMID: 42813348. DOI: 10.5152/j.aott.2026.25277.
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. Soft Tissue and Bone Tumours, 6th edition. International Agency for Research on Cancer. WHO Classification of Tumours Online.